Home
Printer-friendly versionSend by email
-A A +A

Đức Tổng Giám Mục Giuse Ngô Quang Kiệt

Tác giả: 
Cát Minh

 

 

ĐỨC TỔNG GIÁM MỤC GIUSE NGÔ QUANG KIỆT
CHỨNG NHÂN LỊCH SỬ CỦA NIỀM TIN

Cát Minh viết vội nên miễn thứ cho những thiếu xót... Sẽ bổ túc sau....

Ngay từ khi xảy ra vụ tranh chấp đất đai tại số 42 Phố Nhà Chung, Hà Nội, tôi đã ước muốn viết một bài về Đức Tổng Giám Mục Giuse Ngô Quang Kiệt, một người tôi rất kính mến, nhưng vì thời gian không cho phép nên tôi đã không viết được. Mãi đến hôm nay, khi sự kiện liên quan đến Ngài đang là thời sự nóng bỏng và là đề tài tranh luận sôi nổi trong và ngoài Giáo hội. Tôi viết bài này để bày tỏ lòng kính mến của tôi đối với Ngài là vị chủ chăn thật sự sống chứng nhân Tin Mừng và sẵn sàng hy sinh vì đàn chiên; đồng thời muốn chia sẻ những cảm nghiệm của tôi qua biến cố lịch sử này.

I- Tiểu Sử Đức Tổng Giám Mục Giuse Ngô Quang Kiệt

- 4.9.1952: sinh tại Mỹ Sơn, tỉnh Lạng Sơn
- 21.8.1964: theo học tại Tiểu Chủng viện Têrêsa, thuộc giáo phận Long Xuyên.
- 15.6.1972: theo học tại Đại Chủng Viện Tôma, giáo phận Long Xuyên. Phục vụ tại Nhà Thờ Chính Tòa Long Xuyên.
- 31.5.1991: Thụ Phong Linh Mục do Đức Cha Gioan Baotixita Bùi Tuần. Phó xứ Nhà Thờ Chính Tòa Long Xuyên.
- 3.12.1993: Theo học tại Institut Catholique de Paris, Pháp và đã tốt nghiệp tiến sĩ triết học và thần học.. Chánh văn phòng Tòa Giám Mục Long Xuyên.
- 18.6.1999: Được Tòa Thánh bổ nhiệm làm Giám Mục Lạng Sơn và Cao Bằng.

- 29.6.1999: Được tấn phong Giám Mục do Đức Cha Gioan Baotixita Bùi Tuần.
- 26.4.2003: Được Tòa Thánh bổ nhiệm làm Giám Quản Tông Tòa Tổng Giáo Phận Hà Nội.
- 07.05.2003: Nhậm chức Giám Quản Tông Tòa Tổng Giáo Phận Hà Nội, thay cho Đức Hồng Y Phaolô Giuse Phạm Đình Tụng về nghỉ hưu.
- 19.02.2005: Được ĐTC Gioan Phaolô II chính thức bổ nhiệm làm Tổng Giám Mục cai quản Tổng giáo phận Hà Nội.
- Năm 2006 đến nay: Tổng Giám mục Tổng Giáo phận Hà Nội kiêm Tổng thư ký của Hội đồng Giám mục Việt Nam.

II- KHẨU HIỆU (MOTTO): CHẠNH LÒNG THƯƠNG

Khi được phong làm Giám Mục, Đức Cha Giuse Ngô Quang Kiệt đã chọn cho mình khẩu hiệu hết sức đặc biệt là “Chạnh Lòng Thương”. Khi chọn khẩu hiệu này, có lẽ Ngài muốn trở nên như chính Thầy Giêsu của mình, như trong Tin Mừng thánh Luca 9:36 tường thuật rằng:

“Đức Giê-su thấy đám đông thì chạnh lòng thương, vì họ lầm than vất vưởng, như bầy chiên không người chăn dắt”.

Chúa Giêsu là vị Mục Tử nhân lành đã không khỏi chạnh lòng thương đàn lũ dân chúng đi theo Ngài, vì họ là những người lầm than vất vưởng, như bầy chiên không người chăn dắt. Tôi cảm nhận được Đức Tổng Giám Mục Ngô Quang Kiệt đã không chỉ chọn mà còn sống đúng với khẩu hiệu của mình. Ngài đã “chạnh lòng thương” đối với đàn chiên và với người nghèo khổ mỗi khi có thiên tai, hay biến cố gì xảy ra thì Ngài luôn có mặt đồng hành với họ. Hình ảnh Ngài rời Toà Giám Mục đi trên những con đường đất, lụt lội, sình lầy; đi trên ghe thuyền đến viếng thăm những nạn nhân đang sống trong những hoàn cảnh khó khăn nói lên trái tim vị mục tử nhân lành. Những người lầm than vất vưởng, bần cùng trong xã hội được Ngài tìm đến an ủi, nâng đỡ về tinh thần và vật chất. Với những người dân lành thấp cổ bé miệng không dám lên tiếng, hay cho dù có lên tiếng cũng chẳng được lắng nghe, thì chính Ngài đã lên tiếng thay cho họ.

Chứng bệnh mất ngủ của Ngài trong thời gian gần đây có lẽ là bệnh “chạnh lòng thương”. Chạnh lòng thương đàn chiên, chạnh lòng thương Giáo Hội của Ngài. Là cha mẹ ai cũng trải qua kinh nghiệm như lời bài hát Lòng Mẹ “thương con thao thức bao đêm trường”. Đến khi nào con cái nên thành người, thành tài và có hạnh phúc thì cha mẹ mới yên giấc. Là cha tinh thần, là vị chủ chăn, Đức Tổng Giám Mục cũng không tránh khỏi kinh nghiệm “thương chiên thao thức bao đêm trường”, từ thao thức nhiều đêm đã trở thành thức trắng đêm và mất ngủ.



III- SỰ THẬT LÀ CÁI GÌ?

Tin mừng thánh Gioan 18:37-38 viết như sau:
Đức Giê-su đáp: "Tôi đã sinh ra và đã đến thế gian nhằm mục đích này: làm chứng cho sự thật. Ai đứng về phía sự thật thì nghe tiếng tôi." Ông Phi-la-tô nói với Người: "Sự thật là gì?"

Theo Chúa Giêsu thì sự thật là “có thì nói có, không thì nói không, thêm thắt điều gì là do ma quỷ”. Sự thật rất đáng quý như vàng ròng. Một khi vàng đã pha kim loại khác, không còn nguyên vẹn tình tuyền, thì vàng ấy đã mất đi ít nhiều giá trị. Sống sự thật không phải là dễ, đôi lúc người ta thêm thắt vào một chút cho lời nói của mình cho có lý, cho có lợi thế, dành vào mục đích chiếm đoạt hay dành thắng lợi về phần mình. Thêm thắt vào đã không đúng, nhưng bóp méo sự thật còn nguy hại hơn. Người đời có câu: “thuốc đắng dã tật, sự thật mất lòng”. Trong biến cố Tòa Khâm Sứ, Đức Tổng Giám Mục đã nói lên sự thật hiển nhiên qua chính kinh nghiệm của chính mình, và vì sự thật ấy đã làm mất lòng người nghe.

Ngày 20 tháng 9 năm 2008, trong một bài phát biểu của Đức Tổng Giám Mục Ngô Quang Kiệt khi họp với Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội, ngài đã nói lên một sự thật như sau:

"...Do đó, chúng tôi xin nhắc lại, chúng tôi rất mong muốn xây dựng một khối đại đoàn kết dân tộc. Chúng tôi đi nước ngoài rất nhiều, chúng tôi rất là nhục nhã khi cầm cái hộ chiếu Việt Nam, đi đâu cũng bị soi xét, chúng tôi buồn lắm chứ ! Chúng tôi mong muốn đất nước mình mạnh lên. Làm sao như một anh Nhật nó cầm cái hộ chiếu là đi qua tất cả mọi nơi, không ai xem xét gì cả. Anh Hàn Quốc bây giờ cũng thế. Còn người Việt Nam chúng ta thì tôi cũng mong đất nước lớn mạnh lắm và làm sao thật sự đoàn kết, thật sự tốt đẹp, để cho đất nước chúng ta mạnh, đi đâu chúng ta cũng được kính trọng..."

Chính câu nói sự thật và xây dựng này đã khiến “người ta” mất lòng. Khi "người ta" mất lòng thì người ta tìm cách trả đũa. Các cơ quan truyền thông của nhà nước đã không thêm thắt, nhưng ngang nhiên và cố ý cắt xém câu nói của Đức Tổng Giám Mục để dùng vào mục đích tuyên truyền của họ. Như Chúa Giêsu đã bị các thượng tế người Do thái kết án, Đức Tổng Giám Mục cũng đã bị kết án về lòng yêu nước của Ngài, qua lời phát biểu bị cắt xén ấy.

IV- ĐỪNG BIẾN NHÀ CHA TA THÀNH NƠI BUÔN BÁN

Ít ngày xảy ra biến cố cầu nguyện tại Toà Khâm Sứ, đích thân Thủ Tướng Nguyễn Tấn Dũng đến gặp đức TGM Ngô Quang Kiệt và tham quan khuôn viên của Tòa Khâm Sứ. Bức hình lịch sử chụp Đức Tổng Giám Mục Ngô Quang Kiệt chỉ ngón tay cho Thủ Tướng Nguyễn Tấn Dũng xem tận mắt về sự thật đang xảy ra tại khu phố 42 Nhà Chung. Sự thật là nơi ấy đang trở thành nơi kinh doanh buôn bán, với các khẩu hiệu quảng cáo treo trên hàng rào sắt. Sàn nhảy, quán ăn, tiệm buôn bán đã mọc lên, không còn là Tòa Khâm Sứ nữa. Có những dấu hiệu cho thấy việc buôn bán, chia chác biến nơi này thành trung tâm thương mại cho tư lợi cá nhân. Cám ơn phó nhòm nào đó chụp tấm hình lịch sử: Ngón tay chỉ sự thật này!

Xa xa dưới gốc cây đa trong khuôn viên Toà Khâm Sứ đã bị chiếm hữu, còn lại một di tích tâm linh là tượng Đức Mẹ Sầu Bi với vài chậu hoa và ngọn nến, mà ai đó đã can đảm vượt hàng rào sắt mang tới. Mẹ không sầu sao được với cảnh bi thương trước mắt mẹ, nơi đất thờ phượng Thiên Chúa đang biến thành nơi buôn bán. Mẹ không buồn sao được khi con cái mẹ cầu nguyện bị bắt bớ, đánh đập.

Tưởng rằng sau khi ngài Thủ Tướng viếng thăm, sự việc sẽ được giải quyết tốt đẹp, ai có ngờ đâu nơi ấy lại xảy ra cuộc mặt đối mặt giữa sự thiện và sự ác:

- Bên thiện che dù, bên ác đội nón cối
- Bên thiện cầm tràng hạt Mân Côi, bên ác cầm dùi cui, roi điện, súng ống
- Bên thiện tay dắt trẻ thơ, bên ác tay dắt cho nghiệp vụ….

V- NHỮNG CÂU NÓI ĐỂ ĐỜI

Những nhân vật lịch sử hay những người đáng kính thường để lại cho đời những câu nói mang nhiều ý nghĩa. Đức Tổng Giám Mục Ngô Quang Kiệt đã để lại cho đời hai câu nói bất hủ.

"Tự do tôn giáo là quyền, không phải là cái ân huệ 'xin-cho'."

Từ khi con người có mặt trên trái đất thì tôn giáo cũng đã xuất hiện. Tôn giáo nào cũng dạy con người sống tốt, sống yêu thương. Niềm tin tôn giáo là quyền thiêng liêng của con người. Tôn giáo thuộc về tâm linh nên con người không thể cho được. Niềm tin tôn giáo xuất phát từ đáy lòng và trái tim của con người. Con người sống không có niềm tin thì sự hạnh phúc chỉ là tạm thời và hạnh phúc mang tính cách hưởng thụ xác thịt. Tôn giáo mang lại ích lợi cho đời sống con người và cho đất nước. TGM Ngô Quang Kiệt đã can đảm cất tiếng nói lời chân thành của toàn dân nói chung và của các tôn giáo nói riêng, đó là quyền tự do tôn giáo.

"Nếu cầu nguyện mà phải đi tù, thì ai bị bắt tôi xin đi tù thay."

Cầu nguyện là hơi thở của mọi niềm tin tôn giáo. Không có cầu nguyện thì niềm tin sẽ chết. Không cho một người cầu nguyện chính là đã giam tù họ rồi. Một người khi gặp gian nan thử thách thì sự cầu nguyện chính là sức mạnh giúp họ vượt thắng được trở ngại trong cuộc đời. Chúa Giêsu là Thiên Chúa mà Ngài cũng cần đến cầu nguyện và cầu nguyện đến đổ mồ hôi máu trong vườn cây dầu, huống chi là người phàm.

VI- CÓ NHỮNG NIỀM RIÊNG LÀM SAO NÓI HẾT

Nhạc sĩ Lê Tín Hương sáng tác một bản nhạc rất hay mang tựa đề "Có Những Niềm Riêng". Bài hát này đã được nhiều người ưa thích, bởi vì lời bài hát cưu mang tâm trạng mà mỗi người ở một thời điểm nào đó đều có những nỗi niềm riêng. Thiết nghĩ vào thời điểm khi mà Đức Tổng Giám Mục mỗi đêm trăn trở mất ngủ, khi phải ra đi lưu lạc chắc hẳn Ngài đã có những niềm riêng.

Có những niềm riêng làm sao nói hết…

Vâng, có những niềm riêng làm sao nói hết được vì nói ra sẽ gây ngộ nhận, gây chia rẽ; nói ra chưa đúng thời điểm không mang lại ích lợi nên đành giữ kín trong lòng. Những nhà thơ khi có nỗi niềm riêng thì dùng những câu thơ để nói ra phần nào đó tâm tư của mình. Những nhạc sĩ thì viết thành những bản nhạc để giải toả phần nào đó những thầm kín của lòng mình. Còn TGM Ngô Quang Kiệt đã tìm vào nơi nhà nguyện thanh vắng tâm sự với Chúa.

Chúa Giêsu trong vườn cây dầu cũng có những niềm riêng không thể thổ lộ hết được với các tông đồ, là những người yêu quý gần nhất của Ngài. Thánh Kinh đã ghi lại câu nói thổn thức của Ngài với các môn đệ trong đêm bị nộp rằng: "Linh hồn Thầy buồn sầu đến nỗi chết được". Buồn điều gì Ngài không sao nói hết được với các môn đệ. Ngài đã cầu nguyện thổ lộ với Chúa Cha và chỉ có Chúa Cha mới hiểu thấu hết được tâm tư của Ngài.

Niềm riêng làm sao nói hết của Đức Tổng là gì? Thưa là: “Đã đến lúc tôi phải chia tay anh chị em. Thật khó khăn khi phải nói lời từ biệt. Nhất là khi anh chị em chưa sẵn sàng đón nhận việc ra đi của tôi. Không thể không nói gì nhưng cũng không thể nói tất cả cho một lần cuối. Tôi rất mong anh chị em hiểu, dù biết rằng, khó có lý lẽ nào thuyết phục được nỗi buồn”.

Có những niềm riêng làm sao ai biết

Có những niềm riêng không ai biết cả một người phải giữ lấy cho riêng mình. Chẳng hạn như có những cha mẹ nhịn đói nhường miếng ăn cho con, nhưng lại không thể cho chúng biết vì thương chúng nên chẳng đành thấy chúng đói bụng. Có những người chồng đi làm vất vả nhưng luôn dấu kín vì không muốn vợ con khỏi phải lo âu. Có những người làm việc rửa chén, lau nhà cực khổ ở Mỹ nhưng không dám cho thân nhân ở VN biết vì muốn tiền giúp đỡ của mình vẫn được thân nhân vui vẻ đón nhận.

Niềm riêng làm sao ai biết của Đức Tổng là gì? Thưa là: “Một lần giã biệt, nói mấy cho vừa. Lời sau cùng của tôi là xin anh chị em hãy giữ gìn tình yêu thương hợp nhất. Đó là kho tàng quí giá nhất của Giáo phận chúng ta”.

Không ai biết, không ai hiểu hết nỗi lòng của Đức Tổng Giám Mục, nhưng Chúa biết và hiểu hết, đó là niềm vui và an ủi lớn lao nhất của Đức Tổng.

Có những niềm riêng làm tim thổn thức

Khi Đức Tổng Giám Mục ra đi, phải rời bỏ người mình yêu dấu, nơi mình quý mến, thiết nghĩ Ngài đã có niềm thổn thức trong tim. Sự ra đi của Đức Tổng sư ra đi của Đức Tổng chắc chắn làm cho nhiều con tim thổn thức.

Niềm riêng làm làm tim thổn thức của Đức Tổng là gì? Thưa là: “Tuy xa cách nhưng lời cầu nguyện sẽ liên kết chúng ta. Dù ra đi, nhưng tôi vẫn tiếp tục phục vụ Giáo phận bằng lời cầu nguyện. Với lời cầu nguyện hòa trong tình thương giữa chúng ta, Chúa sẽ ban cho Giáo phận nhiều ơn lành hơn chúng ta dám ước mong. Vì thế, xin anh chị em đừng níu kéo, nhưng hãy để tôi ra đi theo ý nguyện”.

VII- GIỌT NƯỚC MẮT CHO VIỆT NAM

Trung tâm sản xuất phim ca nhạc Thuy Nga Paris đã làm cuốn phim số 13 mang tựa đề giọt nước mắt cho Việt Nam để tưởng niệm biến cố đau thương 30/4/75.

Luca 23:27-28 "Dân chúng đi theo Người đông lắm, trong số đó có nhiều phụ nữ vừa đấm ngực vừa than khóc Người. Đức Giê-su quay lại phía các bà mà nói: "Hỡi chị em thành Giê-ru-sa-lem, đừng khóc thương tôi làm gì. Có khóc thì khóc cho phận mình và cho con cháu".

Một khi cái gì đã mất thì khó có lại được, nhất là điều đó là điều quý giá và hiếm có. Đức Tổng Giám Mục đã rời chức vụ của mình vì lý do sức khoẻ, sự thương nhớ dành cho Ngài chắc chắn đã có nơi nhiều người, đặc biệt là tại Tổng Giáo Phận Hà Nội. Hiện tại người ta thương khóc sự ra đi của Đức Tổng Giám Mục, nhưng sẽ có lúc người ta khóc thương cho phận mình và cho con cháu. Ai sẽ can đảm lên tiếng khi tự do tôn giáo bị xâm phạm? Ai sẽ chung vai, sát cánh khi con chiên bị bắt bớ, tù đày? Vâng, sẽ có những vị chủ chăn khác sẽ thay thế Đức Tổng làm việc này, nhưng tinh thần Đức Tổng Giuse Ngô Quang Kiệt có thể nói là có một không hai.



VIII- MỌI SỰ ĐÃ HOÀN TẤT

Isaia 53:7-8 “Bị ngược đãi, người cam chịu nhục, chẳng mở miệng kêu ca; như chiên bị đem đi làm thịt, như cừu câm nín khi bị xén lông, người chẳng hề mở miệng. Người đã bị ức hiếp, buộc tội, rồi bị thủ tiêu. Dòng dõi của người, ai nào nghĩ tới? Người đã bị khai trừ khỏi cõi nhân sinh, vì tội lỗi của dân, người bị đánh phạt”.

Đức Tổng đã bị khai trừ khỏi Hà Nội vì “chạnh lòng thương” chiên, “chạnh lòng” vì công lý và sự thật. Mọi sự đã hoàn tất. Ngài đã làm trọn, làm hết lòng những gì ngài có thể làm. Xin phó mọi sự trong tay Thiên Chúa, vì Thiên Chúa có quyền năng và có thể biến sự dữ ra sự lành.

IX- BÊN CHA ĐANG CÓ CON

Nhạc Trúc Hồ sáng tác bản nhạc “Bên Em Đang Có Ta” từ lời nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng đã thức tỉnh lương tâm người Việt Nam, trong đó có câu:

Bên em đang có ta, hát về em tương lai xót xa
Hát dùm em cơn mơ thiết tha, giấc mơ tuổi hoa
Bên em đang có ta, thống thiết kêu vang lương tâm thế gian
Cứu vớt em rời khỏi ngày u ám, giữa trại giam
Khóc trong lầm than
Khóc trong trại giam
Khi con tim thế nhân, chưa thờ ơ, chưa lạnh lùng
Thì cùng nhau đêm nay hát lên, lời hát chung
Cho em tôi héo hon, đang ngửa tay xin tình người
Dòng lệ rơi trên đôi má khô trong lẻ loi...

Đức Tổng đã ra đi. Dù ở phương trời nào, thì lòng chúng con luôn hướng về Đức Tổng. Bên Đức Tông vẫn luôn có chúng con.

Cám ơn Chúa đã cho chúng con một Đức Tổng thật đáng kính.
Cám ơn Chúa đã cho Giáo Hội Việt Nam một Đức Tổng chứng nhân sống động của Tin Mừng.
Cám ơn Đức Tổng Giuse Ngô Quang Kiệt với lòng thành kính sâu sa.


Cát Minh