Ad Limina là gì?

AD LIMINA LÀ GÌ?
 

Trong đời sống Hội Thánh, đôi khi chúng ta nghe trên bản tin Công giáo hoặc thấy trong các thông báo của giáo phận một cụm từ khá lạ: “các giám mục đi Ad limina”. Nhiều giáo dân nghe quen tai nhưng vẫn chưa thật sự hiểu: Ad limina là gì? Tại sao các giám mục phải đi? Chuyến đi ấy có ý nghĩa gì đối với đời sống đức tin của toàn thể Hội Thánh, và cả đối với mỗi giáo dân chúng ta?

Thật ra, đây không phải là một chuyến đi mang tính hình thức, cũng không phải chỉ là một cuộc họp hành hành chính của các vị lãnh đạo trong Giáo Hội. Nếu hiểu cho đúng, Ad limina là một cử chỉ rất thiêng liêng, rất Hội Thánh, rất hiệp thông, và còn mang một ý nghĩa sâu xa đối với đời sống đức tin của Dân Chúa.

Trước hết, “Ad limina” là cách nói tắt của một cụm tiếng Latinh dài hơn: “Ad limina Apostolorum”, nghĩa là “đến viếng các ngưỡng cửa của các Tông đồ”, hay hiểu đơn giản hơn là đến kính viếng mộ hai thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô tại Rôma. “Ngưỡng cửa” ở đây không chỉ là một cái cửa vật chất. Nó gợi đến việc bước vào một nơi thánh, đến gần nguồn cội, trở về điểm khởi đầu của đức tin tông truyền. Nói cách khác, Ad limina là một hành vi mang tính biểu tượng rất mạnh: các giám mục trở về với căn nền tông đồ của Hội Thánh.

Muốn hiểu điều này sâu hơn, chúng ta cần nhớ rằng Hội Thánh Công giáo không phải là một tổ chức được dựng nên chỉ bằng ý muốn của con người. Hội Thánh được xây trên nền các Tông đồ. Chính Chúa Giêsu đã gọi, huấn luyện và sai các Tông đồ đi loan báo Tin Mừng. Trong số đó, thánh Phêrô nhận một vai trò đặc biệt trong việc củng cố sự hiệp nhất của toàn Hội Thánh, còn thánh Phaolô là vị tông đồ nhiệt thành đem Tin Mừng đi đến muôn dân. Khi các giám mục đi Ad limina, các ngài không đơn thuần đến một thành phố nổi tiếng tên là Rôma, nhưng là trở về với dấu chỉ hữu hình của tính tông truyền và tính hiệp nhất của Hội Thánh.

Vậy cụ thể, Ad limina là gì trong thực hành của Giáo Hội? Đó là chuyến viếng thăm chính thức mà các giám mục của một quốc gia hay một vùng lãnh thổ thực hiện đến Tòa Thánh, đặc biệt là đến gặp Đức Thánh Cha, đồng thời kính viếng mộ hai thánh Phêrô và Phaolô, và làm việc với các cơ quan của Tòa Thánh. Đây là một phần trong trách nhiệm mục vụ của các giám mục. Nghĩa là, không phải vì thích thì đi, không thích thì thôi, nhưng đây là một bổn phận gắn với chức vụ giám mục trong sự hiệp thông với Hội Thánh hoàn vũ.

Nhưng tại sao các giám mục lại phải làm điều đó? Bởi vì mỗi giám mục, tuy coi sóc một giáo phận riêng, nhưng không sống tách rời khỏi Hội Thánh toàn cầu. Một giám mục không phải chỉ là “người đứng đầu một địa phương”. Ngài là một người kế vị các Tông đồ, được trao phó việc chăn dắt một phần Dân Chúa trong sự hiệp nhất với toàn thể Hội Thánh, đặc biệt với Đấng kế vị thánh Phêrô là Đức Giáo Hoàng. Vì thế, Ad limina diễn tả rất đẹp chân lý này: Giáo Hội địa phương không đứng riêng lẻ, nhưng thuộc về Hội Thánh hoàn vũ; còn Hội Thánh hoàn vũ cũng không phải là một ý tưởng trừu tượng, nhưng hiện diện sống động nơi từng giáo phận cụ thể.

Nói đơn giản để giáo dân dễ hiểu: mỗi giáo phận giống như một gia đình lớn, có giám mục là người cha mục tử. Nhưng gia đình ấy không sống biệt lập. Nó thuộc về đại gia đình Hội Thánh trên toàn thế giới. Chuyến đi Ad limina giống như lúc người cha trong gia đình ấy trở về gặp trung tâm hiệp nhất, để báo cáo, để lắng nghe, để cầu nguyện, để được nâng đỡ, và để đem tiếng nói, thao thức, niềm vui, khó khăn của giáo phận mình đặt vào lòng Hội Thánh toàn cầu.

Trong chuyến đi ấy, có một điều rất quan trọng: các giám mục trình bày về tình hình giáo phận của mình. Điều này có nghĩa là các ngài không đến Rôma với hai bàn tay trống. Các ngài mang theo cả đời sống của dân Chúa nơi giáo phận mình: tình hình loan báo Tin Mừng, đời sống phụng vụ, việc đào tạo linh mục, tu sĩ, giáo lý viên, việc chăm sóc người nghèo, giới trẻ, các gia đình, những khó khăn về xã hội, văn hóa, ơn gọi, đức tin, những vết thương, những thách đố, và cả những niềm hy vọng. Nói cách khác, đi Ad limina là mang cả giáo phận mình theo trong trái tim.

Điều đó thật đẹp. Vì khi giám mục đi Ad limina, không phải chỉ có “cá nhân Đức cha” đi. Nhưng theo nghĩa thiêng liêng, cả giáo phận cùng đi với ngài. Những nỗi lo của giáo dân, những cố gắng của các linh mục, những hy sinh âm thầm của tu sĩ, những giọt nước mắt của các gia đình, những ước mong của người trẻ, những thao thức của người nghèo, tất cả đều được đem đến trước mộ các thánh Tông đồ và trước vị Cha chung của Hội Thánh. Nhìn như thế, ta sẽ thấy Ad limina không xa lạ với giáo dân chút nào. Trái lại, nó rất gần. Vì trong chuyến đi ấy, đời sống của chính chúng ta cũng được mang theo.

Một chiều kích rất sâu của Ad limina là chiều kích hành hương. Có người tưởng đây chỉ là công tác. Không. Nó còn là một cuộc trở về thiêng liêng. Khi kính viếng mộ thánh Phêrô và thánh Phaolô, các giám mục được mời gọi nhớ lại rằng Hội Thánh được xây trên chứng tá đức tin, trên máu tử đạo, trên lòng trung thành tuyệt đối với Đức Kitô. Mộ các Tông đồ không chỉ là một di tích lịch sử. Đó là lời nhắc rằng: đức tin chúng ta có hôm nay đã được trao truyền bằng giá rất đắt. Bao nhiêu hy sinh, bao nhiêu máu đào, bao nhiêu nước mắt, bao nhiêu đời người đã làm nên dòng chảy đức tin từ thời các Tông đồ cho đến hôm nay.

Cho nên, Ad limina không phải trước hết là chuyện quản trị, mà trước hết là chuyện trở về nguồn. Người mục tử đến trước mộ các Tông đồ để nhớ mình thuộc về ai, phục vụ ai, và phải sống thế nào cho xứng đáng với gia sản đức tin đã lãnh nhận. Đó là lúc để cầu nguyện, xét mình, tạ ơn, và cũng là lúc để xin ơn trung thành. Bởi vì giám mục không chỉ quản lý một bộ máy. Ngài đang chăm sóc các linh hồn được Chúa mua bằng chính Máu Người.

Rồi các giám mục gặp Đức Thánh Cha. Đây cũng là một điểm rất quan trọng. Cuộc gặp này không chỉ là nghi thức ngoại giao. Đây là cuộc gặp gỡ của những người mục tử trong sự hiệp thông đức tin và bác ái. Các giám mục trình bày thực tế của giáo phận mình, lắng nghe những chỉ dẫn, những lời khích lệ, những quan tâm mục vụ của Đức Thánh Cha. Qua đó, mối dây hiệp nhất giữa Hội Thánh địa phương và Hội Thánh hoàn vũ được biểu lộ rõ ràng.

Nhiều giáo dân vẫn có cảm giác Đức Giáo Hoàng ở rất xa, như một nhân vật chỉ xuất hiện trên truyền hình hoặc trong những biến cố lớn. Nhưng thật ra, qua Ad limina, ta thấy rõ hơn rằng Đức Thánh Cha không xa giáo phận chúng ta như ta tưởng. Khi giám mục giáo phận gặp Đức Thánh Cha, phần nào đó, giáo phận cũng được trình diện trước ngài. Những ưu tư mục vụ của địa phương được đặt trước sự quan tâm của vị Cha chung. Và như thế, ta cảm nhận Hội Thánh thật sự là một thân thể sống động, trong đó các phần liên kết với nhau bằng đức tin, đức ái và sự hiệp thông hữu hình.

Ngoài việc gặp Đức Thánh Cha, các giám mục còn gặp các cơ quan của Tòa Thánh. Điều này cũng không nên hiểu cách khô cứng như họp bàn giấy tờ. Thực chất, đó là dịp để các ngài trao đổi về những lãnh vực quan trọng trong đời sống Hội Thánh: giáo lý, phụng vụ, giáo sĩ, tu sĩ, giáo dân, giáo dục, truyền giáo, bác ái, gia đình, giới trẻ, văn hóa, đối thoại… Qua những trao đổi ấy, Hội Thánh vừa giữ được sự hiệp nhất trong đức tin, vừa học biết lắng nghe những hoàn cảnh rất khác nhau trên khắp thế giới.

Ở đây, giáo dân chúng ta có thể hiểu thêm một điều rất đẹp: Công giáo nghĩa là phổ quát. Hội Thánh vừa là của toàn thế giới, vừa hiện diện trong xứ đạo nhỏ của ta. Một giáo phận ở Việt Nam có những hoàn cảnh rất riêng, nhưng không đứng ngoài sự quan tâm của Hội Thánh hoàn vũ. Ngược lại, những gì diễn ra ở Rôma cũng không phải là chuyện của một nơi xa lạ, nhưng có liên hệ đến đời sống đức tin của từng cộng đoàn, từng gia đình, từng người tín hữu.

Vậy giáo dân nên đón nhận Ad limina như thế nào? Trước hết, bằng lời cầu nguyện. Khi giám mục đi Ad limina, giáo dân không nên chỉ coi đó là một tin tức để biết cho có. Chúng ta nên cầu nguyện cho ngài. Cầu nguyện để ngài được Chúa Thánh Thần soi sáng, được thêm sức mạnh, thêm khôn ngoan, thêm lòng nhiệt thành, thêm sự bình an. Bởi vì gánh nặng của người mục tử không nhỏ. Và trong chuyến đi ấy, ngài đang mang theo cả đoàn chiên của mình.

Thứ đến, giáo dân có thể đón nhận Ad limina bằng ý thức hiệp thông sâu hơn với Hội Thánh. Nhiều khi đời sống đạo của chúng ta bị thu hẹp vào phạm vi rất nhỏ: nhà mình, giáo họ mình, giáo xứ mình. Điều đó không sai, nhưng chưa đủ. Chúng ta thuộc về một Hội Thánh lớn hơn rất nhiều. Khi nghe tin các giám mục đi Ad limina, ta được nhắc nhớ rằng đức tin của mình không phải là một kinh nghiệm cô lập, nhưng nằm trong dòng chảy sống động của Hội Thánh từ thời các Tông đồ cho đến hôm nay.

Thứ ba, Ad limina còn dạy cho giáo dân một bài học về tính tông truyền. Rất nhiều người đi lễ, đọc kinh, giữ đạo, nhưng chưa cảm được vẻ đẹp này: đức tin mình đang sống hôm nay không phải là một thứ đạo “do ai đó nghĩ ra”, nhưng là đức tin được trao truyền liên tục từ các Tông đồ. Các giám mục là những người kế vị các Tông đồ. Khi các ngài đến kính viếng mộ các Tông đồ và gặp Đấng kế vị thánh Phêrô, Hội Thánh như nhắc lại cho chúng ta: hãy ở lại trong dòng truyền thống sống động ấy, đừng cắt mình ra khỏi căn tính Công giáo.

Nói theo cách rất gần gũi, Ad limina giống như việc trở về nhà mẹ của toàn thể Hội Thánh để vừa báo tin, vừa xin lời khuyên, vừa kín múc lại sức mạnh ban đầu. Và khi vị giám mục trở về giáo phận sau chuyến đi ấy, ngài không chỉ mang theo vài ghi chú hay một số kinh nghiệm làm việc, nhưng lý tưởng là mang theo một lửa mới cho sứ vụ, một ý thức sâu hơn về sự hiệp thông, và một trái tim được làm mới lại trước căn tính tông truyền của Hội Thánh.

Cũng cần nói thêm để giáo dân khỏi hiểu lầm: Ad limina không có nghĩa là mọi nơi đều giống nhau, hay giáo phận nào cũng phải y hệt giáo phận khác. Không. Hội Thánh tôn trọng những hoàn cảnh khác nhau của từng dân tộc, từng nền văn hóa, từng vùng miền. Nhưng trong tất cả sự đa dạng ấy, Hội Thánh vẫn giữ một đức tin duy nhất, một phép rửa duy nhất, một Chúa duy nhất, một sự hiệp thông duy nhất. Ad limina giúp bảo vệ sự quân bình đó: đa dạng mà không chia rẽ, phong phú mà không lạc hướng, địa phương mà vẫn hoàn vũ.

Đối với những giáo dân đang thao thức về tương lai Hội Thánh, Ad limina cũng là một dấu chỉ đem lại hy vọng. Nó cho thấy Hội Thánh không phải là một đám đông rời rạc, mạnh ai nấy sống, nhưng là một thân thể có trật tự, có ký ức, có nền tảng, có sự hiệp thông, có trách nhiệm chung. Trong một thế giới ngày càng chia cắt, ý riêng ngày càng mạnh, ai cũng muốn tự quyết theo mình, thì hình ảnh các giám mục quy tụ chung quanh mộ các Tông đồ và trong sự hiệp thông với Đức Giáo Hoàng là một chứng từ rất mạnh: Hội Thánh sống không phải nhờ tự phát, nhưng nhờ trung thành với Đức Kitô trong dây hiệp nhất hữu hình và vô hình.

Sau cùng, nếu phải nói thật ngắn gọn để một giáo dân dễ nhớ, ta có thể nói thế này:

Ad limina là chuyến viếng thăm thiêng liêng và mục vụ của các giám mục đến Rôma để kính viếng mộ hai thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô, gặp Đức Thánh Cha, trình bày đời sống giáo phận mình, và củng cố sự hiệp thông với Hội Thánh hoàn vũ.

Nhưng nếu muốn hiểu bằng trái tim hơn là bằng định nghĩa, thì có thể nói thế này:

Ad limina là lúc người mục tử trở về nguồn tông đồ, mang theo đoàn chiên của mình đến trước Chúa, trước các thánh Tông đồ, và trước vị Cha chung của Hội Thánh, để xin ơn trung thành, hiệp nhất và canh tân sứ vụ.

Và nếu muốn rút ra một bài học cho chính mình, thì có lẽ là điều này:
khi nghe tin các giám mục đi Ad limina, ta đừng chỉ biết cho có, nhưng hãy nhớ rằng đức tin của mình là đức tin của Hội Thánh, và Hội Thánh ấy không bắt đầu từ hôm nay, cũng không kết thúc nơi giáo xứ nhỏ bé của ta, nhưng trải dài từ các Tông đồ cho đến tận bây giờ. Ta thuộc về một gia đình lớn. Ta đang sống trong một dòng truyền thống thánh. Ta không đi một mình. Hội Thánh đi với ta. Và những người mục tử của Hội Thánh cũng đang thay mặt ta mà bước về nguồn.

Lm. Anmai, CSsR