Cái tôi thao thức

CÁI TÔI THAO THỨC

Có một sự thật hiển nhiên, một chân lý trần trụi, khắc sâu vào bản thể của con người, đó là sự thao thức không ngừng. Nó không phải là sự lo âu bệnh lý hay nỗi sợ hãi mơ hồ, mà là một cảm thức về sự thiếu vắng, về những ranh giới vô hình luôn hiện hữu ngay cả trong những khoảnh khắc được cho là trọn vẹn nhất. Cái tôi ấy, trong hành trình kiếm tìm và hiện hữu, dường như được sinh ra để sống trong phép nghịch lý, nơi ánh sáng luôn đi kèm với bóng tối, và niềm vui không bao giờ tách rời nỗi đau. Chúng ta khao khát sự toàn vẹn nhưng lại chỉ chạm đến được những mảnh vụn của thực tại, và chính sự chông chênh đó định hình nên ý nghĩa sâu sắc nhất của đời sống nội tâm.

Trong mọi thỏa mãn, người ta vẫn nhận thức được giới hạn. Đó là giới hạn của vật chất, của thời gian, và quan trọng hơn cả, là giới hạn của chính cái tôi thụ hưởng. Dù đạt được đỉnh cao nào của lạc thú hay sở hữu được khối tài sản khổng lồ, cảm giác no đủ tuyệt đối không bao giờ tồn tại. Sự thỏa mãn chỉ là một điểm dừng chân ngắn ngủi, một hơi thở lấy đà trước khi khao khát mới trỗi dậy. Con người được tạo dựng với một khoảng trống vô tận, một chiếc bình không đáy mà những giá trị vật chất hay thành tựu trần thế không bao giờ lấp đầy được. Chính cái giới hạn này thúc đẩy cái tôi thao thức, biến sự hài lòng thành một lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng dai dẳng rằng hành trình tìm kiếm Chân, Thiện, Mỹ vẫn còn đó, ở một nơi vượt khỏi biên giới của những gì có thể chạm và thấy. Khi chúng ta vươn tay chạm vào được điều mình hằng mong ước, cũng là lúc ta nhận ra rằng, điều ta chạm được chỉ là cái bóng phản chiếu của một điều gì đó vĩ đại hơn, mà linh hồn ta hằng mong mỏi.

Phía sau mọi thành công vẫn là nỗi sợ bị ganh ghét, một gánh nặng vô hình mà người đứng trên đỉnh cao phải mang. Thành công đưa ta lên một vị trí dễ thấy, nơi sự ngưỡng mộ đi kèm với sự dò xét và đố kỵ. Đó là nỗi sợ đánh mất những gì đã dày công xây đắp, nỗi sợ không thể duy trì được ánh hào quang, và còn là sự cô lập lặng lẽ nảy sinh khi khoảng cách giữa ta và người khác bỗng chốc trở nên quá xa. Thành công không phải là đích đến của sự bình yên, mà là điểm khởi đầu của một cuộc chiến đấu mới: chiến đấu với sự tự mãn của chính mình, và chiến đấu với những ánh nhìn của người đời. Cái tôi thao thức nhận ra rằng, vinh quang không phải là tấm khiên che chắn, mà lại là mục tiêu dễ bị tấn công nhất. Sự ganh ghét, dù là của người khác hay đôi khi chỉ là sự nghi ngờ của chính mình về giá trị của thành tựu đó, cứ luẩn quẩn như một đám mây đen, nhắc nhở ta rằng niềm vui lớn nhất cũng có thể là nguồn gốc của nỗi đau sâu sắc nhất.

Trong mọi nụ cười là một giọt nước mắt vô hình hoặc hữu hình đã từng rơi. Nụ cười là biểu hiện của sự sống, của niềm hy vọng, nhưng nó thường được dựng lên như một pháo đài cuối cùng để che giấu những tổn thương. Phía sau vẻ ngoài rạng rỡ, người ta vẫn mang theo những mất mát, những thất vọng chưa được chữa lành, và những nỗi buồn không tên mà cuộc đời đã gieo vào lòng. Chúng ta cười không chỉ vì niềm vui, mà còn vì sự kiên cường, vì muốn xua tan bóng tối đã từng nuốt chửng ta. Cái tôi thao thức hiểu rằng, không có niềm vui nào là trọn vẹn nếu không từng đi qua thung lũng sầu khổ. Giọt nước mắt là minh chứng cho chiều sâu của cảm xúc, là dấu ấn của nhân tính, còn nụ cười là sự chấp nhận và vượt thoát khỏi nó. Sự thao thức nằm ở chỗ ta biết rằng, sau nụ cười này, rồi sẽ có một ngày ta lại đối diện với một giọt nước mắt khác, vì đó là nhịp điệu tự nhiên của tâm hồn.

Trong mọi vòng tay ôm, vẫn có sự cô đơn không thể nào xua tan. Vòng tay ôm là biểu tượng tuyệt vời nhất của sự gần gũi và chấp nhận, nhưng nó cũng là lời nhắc nhở đau lòng nhất về bản chất cô độc của linh hồn. Dù cho ta có kề sát đến đâu, tâm hồn của người kia vẫn là một vũ trụ riêng biệt mà ta không thể xâm nhập trọn vẹn. Ngay cả trong khoảnh khắc hòa hợp, ta vẫn cảm nhận được khoảng cách vô hình giữa hai hơi thở, hai dòng suy nghĩ, hai kinh nghiệm sống. Cái tôi thao thức mang trong mình một nỗi cô đơn thuộc về bản thể, một nỗi khát khao kết nối với cội nguồn đã bị đánh mất, mà sự gần gũi thể xác hay cảm xúc chỉ có thể làm dịu tạm thời, chứ không thể chữa lành triệt để. Nỗi cô đơn đó không phải là sự thiếu vắng người khác, mà là sự thiếu vắng chính mình trong trạng thái toàn vẹn, là tiếng gọi vọng về từ nơi sâu thẳm nhất của hữu thể.

Và trong mọi tình bạn, mọi mối quan hệ sâu sắc, vẫn có những ngăn cách không thể vượt qua. Tình bạn được xây dựng trên sự đồng điệu và sẻ chia, nhưng nó vẫn bị giới hạn bởi sự khác biệt của kinh nghiệm sống, bởi rào cản của ngôn ngữ và bởi bức tường của sự tự vệ nội tâm. Ta chỉ có thể chia sẻ một phần của cuộc đời mình, một góc khuất đã được sàng lọc và chấp nhận để đưa ra ánh sáng. Cái tôi thao thức biết rằng, để bảo vệ sự thánh thiêng và riêng tư của tâm hồn, cần phải có một rào cản nhất định, một không gian bí mật mà không ai, kể cả người thân yêu nhất, có quyền bước vào. Sự ngăn cách ấy không phải là sự phản bội, mà là sự tôn trọng đối với sự độc lập của mỗi linh hồn. Nó giúp ta nhận ra rằng, dù ta có yêu thương và tin tưởng đến đâu, trách nhiệm cuối cùng của cuộc đời vẫn thuộc về chính mình, và ta phải học cách bước đi một mình trên những đoạn đường định mệnh.

Trong tất cả những gì rạng rỡ, cái tôi thao thức vẫn nhận thấy bóng tối quanh mình. Bóng tối không chỉ là sự vắng mặt của ánh sáng, mà còn là một phần tất yếu của thực tại, là cái nền để ánh sáng được định nghĩa. Mọi sự rạng rỡ—từ vẻ đẹp, trí tuệ, cho đến sự thánh thiện—đều chỉ là tạm thời và tương đối. Chúng bị bao bọc bởi bóng tối của sự hư hoại, của sự vô thường và của những tiềm năng chưa được khai mở. Chính bóng tối là nơi sự sống mới có thể nảy mầm, là không gian để cái tôi lùi lại và suy tư, để nhận ra rằng mình không phải là trung tâm của vũ trụ. Sự thao thức nằm ở chỗ ta cố gắng nắm bắt ánh sáng tuyệt đối trong khi ta chỉ có thể sống trong ánh sáng tương đối. Nhưng cũng chính nhờ sự tương phản này, cái tôi mới trân trọng hơn khoảnh khắc rạng rỡ, vì biết rằng nó mong manh và dễ tan biến. Bóng tối là người bạn đồng hành thầm lặng, luôn nhắc nhở cái tôi về sự khiêm tốn và tính hữu hạn của mọi điều trần thế.

Vậy, sự thao thức ấy, sự nhận thức về giới hạn, ganh ghét, nước mắt, cô đơn, ngăn cách và bóng tối, có ý nghĩa gì? Nó không phải là một lời nguyền rủa hay một bi kịch phải né tránh, mà là động lực, là ngọn lửa thiêng liêng đốt cháy trong tim mỗi người. Đó là bằng chứng cho thấy con người không thuộc về thế giới này một cách trọn vẹn, rằng cái tôi không bằng lòng với những thỏa mãn nửa vời, mà luôn hướng đến sự Vô Hạn.

Cái tôi thao thức là cái tôi đang tìm kiếm Thiên Chúa, tìm kiếm một Tình Yêu Tuyệt Đối, nơi không còn giới hạn của thỏa mãn, không còn nỗi sợ ganh ghét của thành công, không còn ngăn cách trong vòng tay ôm, và không còn bóng tối nuốt chửng ánh rạng rỡ. Sự thao thức là tiếng vọng của ân sủng, là sự thôi thúc sâu thẳm nhất để vượt qua cái hữu hạn, chấp nhận nghịch lý của đời sống để hướng về sự vĩnh cửu. Để đạt được sự bình an thực sự, ta không thể loại bỏ sự thao thức, mà phải chấp nhận nó như là kim chỉ nam dẫn đường cho cuộc đời.

Lm. Anmai, CSsR.