Căng thẳng với Maduro? Vai trò của ĐHY Parolin? Sự trung gian của Vatican?
Căng thẳng với Maduro? Vai trò của ĐHY Parolin? Sự trung gian của Vatican?
Mối liên hệ ngoại giao mạnh mẽ nhất giữa Venezuela và Tòa Thánh là Đức Hồng y Parolin. Sau hơn bốn năm giữ chức sứ thần Tòa Thánh, Đức Hồng y đến quốc gia này vào năm 2009, trong giai đoạn cuối cùng của chế độ Chávez.
Đức Hồng y Parolin theo đuổi chính sách ngoại giao kiềm chế, duy trì đối thoại cởi mở với chế độ và đóng vai trò cầu nối với hàng giáo phẩm Công giáo. Công việc của Đức Hồng y Parolin được chính thức công nhận trong giới giáo hội vì ngài đã có thể giữ những kênh liên lạc mở với chế độ.
Một tuần trước khi Đức Giáo hoàng Phanxicô được bầu, Hugo Chávez qua đời, mặc dù tư tưởng của chế độ ông vẫn tiếp tục – lần này được người kế nhiệm do ông lựa chọn, Nicolás Maduro, tiếp nối.
Đức Hống y Pietro Parolin, Sứ thần Tòa Thánh tại Venezuela (2009–2013): “Với tổng thống, trong bầu không khí cởi mở và thân mật này, chúng ta cũng có thể thảo luận về chuyến thăm sắp tới và buổi tiếp kiến với Đức Thánh Cha.”
Và cuộc gặp gỡ đã diễn ra. Maduro đến Vatican vào ngày 17 tháng Sáu năm 2013. Những cuộc hội đàm với Tòa Thánh tập trung vào việc chống tội phạm và buôn bán ma túy, cũng như sự cần thiết của đối thoại thường xuyên giữa Nhà nước và Hội đồng Giám mục.
Kinh nghiệm của Đức Hồng y Parolin ở Caracas đã giúp Đức Giáo hoàng Phanxicô tin tưởng ngài. Đức Giáo hoàng Phanxicô đã triệu tập ngài đến Rome vào tháng Tám cùng năm, lần này để bổ nhiệm ngài làm Quốc vụ khanh. Với ngài ở vị trí số hai, Venezuela được Vatican chú ý hơn bao giờ hết.
Năm 2014, khi Đức Hồng y Parolin đã ở Vatican, một bước ngoặt đã xảy ra: những làn sóng biểu tình lớn, hàng nghìn người bị bắt giữ, và sự can thiệp trực tiếp của Tòa Thánh vào cuộc khủng hoảng Venezuela đã diễn ra ngay sau đó, mặc dù Vatican chưa bao giờ đóng vai trò là người trung gian chính thức.
Đức Giáo hoàng Phanxicô: “Tôi chân thành hy vọng rằng bạo lực và thù địch sẽ chấm dứt càng sớm càng tốt, và tất cả các nhà lãnh đạo chính trị và thể chế của Venezuela sẽ nỗ lực thúc đẩy hòa giải.”
Năm 2016 là một năm quan trọng đối với mối quan hệ giữa hai quốc gia. Đức Giáo hoàng Phanxicô đã chọn chào hỏi thân nhân của các tù nhân chính trị Venezuela trong một buổi tiếp kiến, trong đó có cha của Leopoldo López, người bị bắt giữ năm 2014. Cùng năm đó, vợ của ông López đã tự xích mình ở Vatican để yêu cầu thả chồng.
Lilian Tintori, Vợ của Leopoldo López: “Họ đã lấy đi quá nhiều thứ của chúng tôi đến nỗi họ đã lấy đi cả nỗi sợ hãi của chúng tôi. Ngày họ bắt giữ Leopoldo, chia cắt anh ấy khỏi các con tôi, ngày đó tôi nhận ra mọi chuyện nghiêm trọng đến mức nào, tình hình ở Venezuela tồi tệ ra sao. Đó là hai năm chín tháng trước, và Leopoldo, chồng tôi, thường nói với tôi: ‘Chúng ta sẽ rơi vào khủng hoảng, sẽ không có thức ăn, không có thuốc men,’ và đó là điều đang xảy ra.”
Rồi sau đó dẫn đến nhiều hành động hơn. Lãnh đạo phe đối lập Venezuela yêu cầu Vatican can thiệp với tư cách là người trung gian. Không lâu sau, vào tháng Mười, Maduro bất ngờ xuất hiện ở Roma và diện kiến Đức Giáo hoàng Phanxicô.
Sau đó, đúng hai tháng sau, Đức Hồng y Parolin gửi thư cho Maduro vạch trần những thất bại của ông ta: những thỏa thuận, việc trả tự do cho tù nhân, và việc phong tỏa kênh viện trợ nhân đạo. Tuy nhiên, những sự kiện năm 2016 chủ yếu mang tính biểu tượng. Bất chấp những nỗ lực của Vatican, cuộc khủng hoảng vẫn không chấm dứt.
Năm 2019, có một cuộc trao đổi tin nhắn riêng giữa Maduro và Đức Giáo hoàng Phanxicô. Maduro đã viết thư cho Đức Giáo hoàng, yêu cầu ngài làm trung gian hòa giải ở đất nước ông sau cuộc khủng hoảng với Juan Guaidó.
Đức Giáo hoàng Phanxicô: “Trước chuyến đi, tôi biết sẽ có một bức thư từ Maduro đến qua các kênh ngoại giao, nhưng tôi vẫn chưa đọc nó. Chúng ta sẽ xem có thể làm gì, nhưng để hòa giải diễn ra, cần có sự sẵn lòng của cả hai bên. Cả hai bên phải yêu cầu điều đó.”
Đức Giáo hoàng đã trả lời, nhắc nhở Maduro về tất cả những điều ông ta đã không thực hiện được. Trong thư trả lời của Đức Giáo hoàng, có khá nhiều sắc thái ngoại giao: Đức Giáo hoàng Phanxicô không hề sử dụng thuật ngữ nghi thức “Tổng thống”. Ngài chỉ đơn giản gọi Maduro là “Ngài”.
Rồi đến cuộc bầu cử năm 2024. Hàng giám mục Venezuela đã yêu cầu xác minh lại hồ sơ bầu cử, vốn khác biệt đáng kể so với kết quả chính thức do chính quyền công bố. Chính quyền đã giảm số phiếu bầu của María Corina Machado để ngăn cản bà tranh cử.
Vào cuối năm 2025, María Corina Machado được trao giải Nobel Hòa bình và quyết định rằng lần xuất hiện trước công chúng đầu tiên của bà sau khi nhận giải sẽ là tại Vatican. Điều này, tất nhiên, diễn ra sau chiến dịch quân sự của Hoa Kỳ nhằm bắt sống Maduro.
Từ Đức Giáo hoàng Piô IX đến Đức Giáo hoàng Leo XIV, qua Đức Giáo hoàng Phanxicô, Vatican chưa bao giờ quên Venezuela. Hơn 150 năm lịch sử cho thấy rằng Roma vẫn có thể tiếp tục gây ảnh hưởng đến thế giới, ngay cả trong những cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất.
Nguyễn Minh Sơn