Để tránh những bất hòa trong việc giáo dục con cái

ĐỂ TRÁNH NHỮNG BẤT HÒA TRONG VIỆC GIÁO DỤC CON CÁI

Trần Mỹ Duyệt

Cha mẹ nào cũng muốn con cái ngoan ngoãn, vâng lời, chăm chỉ học hành, hiếu thảo, và thuận hòa với nhau. Nhưng để đạt được những kết quả ấy, phụ huynh phải dày công hướng dẫn, giáo dục, và nhẫn nại sửa sai. “Nhân chi sơ, tính bản thiện”. Tuy con người sinh ra ai cũng tốt đẹp, nhưng như một mầm non để được phát triển thành những cây trái tươi tốt, đâm chồi, nẩy lộc và sinh hoa kết quả còn tùy thuộc nó được chăm sóc, cắt tỉa ra sao tùy vào tay nghề, lòng yêu nghề, và sự chăm chỉ của người làm vườn. Trong trường môi trường giáo dục, cha mẹ chính là người làm vườn đó. Và đây cũng là nội dung được trình bày trong bài viết này. Nó nhấn mạnh đến những ảnh hưởng tiêu cực khi cha mẹ bất đồng với nhau, và làm thế nào để tránh những điều đó trong việc giáo dục con cái.

Những khái niệm trên đã đưa ra một vấn nạn mà theo kinh nghiệm cho biết, đôi khi cha mẹ lại trở nên bất hòa, và tranh cãi với nhau vì bất đồng trong việc giáo dục con cái. Điều này xảy ra vì trong khi chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con cái, mỗi người đều có kinh nghiệm, quan điểm, và đường lối riêng của mình. Trong một số trường hợp, ảnh hưởng bởi ông bà nội ngoại càng làm cho việc giáo dục trở nên phức tạp. Tục ngữ Việt Nam có câu: “Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà.”

Tại sao con hư là tại mẹ và cháu hư là tại bà? Trong văn hóa Á Đông, đặc biệt là Việt Nam, nhiệm vụ và trách nhiệm giáo dục thuộc về người phụ nữ. “Đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm.” Do đó, việc chăm nuôi, giáo dục con cái thuộc về người mẹ. Điều này dẫn đến tâm lý chung là con cái thường gần gũi, thân thiết với mẹ, và ảnh hưởng của mẹ có tác dụng trên tính chất và cách sống của con cái đậm nét hơn người cha. Hậu quả là nếu người mẹ quá nuông chiều con cái thì sẽ khiến chúng trở nên ỷ lại, thiếu trưởng thành, và không biết tự lập. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy rằng nhiều người cha còn chiều chuộng và làm hư con hơn cả mẹ.

Thông thường con gái gần gũi và thân mật với cha mình hơn. Tâm lý này bắt nguồn từ các giai đoạn phát triển tự nhiên, những tương đồng về tính cách, hoặc sự bao bọc, và bảo vệ. Trong khi người mẹ thường xuyên là những người chăm sóc. Do tính chất mạnh mẽ, quyết đoán, người cha thường cung cấp vai trò giúp đỡ trong những trường hợp đặc biệt.

Tóm lại, những khía cạnh chính dẫn đến bất đồng giữa cha mẹ liên quan đến việc giáo dục con cái bao gồm những điểm thường liên quan đến việc sửa dạy mang tính cách hình phạt, nghiêm khắc, hoặc nuông chiều, nhượng bộ. Ngoài ra, còn liên quan đến việc thưởng phạt, và thái độ thành kiến giữa con trai hay con gái. Trẻ con thường lợi dụng tình cảm giữa cha mẹ hoặc chọn lựa cách sống để thỏa hiệp giữa cha mẹ. Chúng biết định hình từ những giá trị khác nhau, hoặc mâu thuẫn và lối sống của cha mẹ. Thí dụ, người thì nghiêm khắc, kỷ luật, người thì dễ dãi, chiều chuộng. 

Cha mẹ khác nhau trong cách thức giáo dục con cái là lẽ thường tình, bởi vì chính cha mẹ với nhau tự căn bản đã có những khác biệt về suy nghĩ, hành động, và cách sống. Tâm lý ấy phát xuất từ khác biệt giữa hai phái tính, giữa ảnh hưởng giáo dục từ mỗi gia đình, ảnh hưởng học vấn, nghề nghiệp và môi trường sống. Do đó, cha mẹ cần phải có những lối giải quyết hợp lý trong việc giáo dục, nuôi dưỡng con cái. Trong những trường hợp ấy, cha mẹ cần:

1-Chung một tiếng nói: Cha mẹ cần phải giữ hình ảnh hòa thuận và hợp nhất trước mặt con cái. Những gì không đồng ý với nhau, hai người nên chia sẻ và tìm ra hướng giải quyết một cách riêng tư. Cãi nhau trước mặt con cái về vấn đề giáo dục là phản giáo dục.

Khi cha mẹ cãi vã, tranh luận nhau về giáo dục, con cái tự hiểu rằng giữa họ đang có vấn đề. Trường hợp này ai thắng sẽ quyết định thái độ của chúng. Nếu không ai thắng hay thua, con cái sẽ xem ai sẽ yêu chiều chúng, và chúng sẽ dễ dàng tuân theo luật lệ mà người đó đưa ra. Nên biết điều này, trẻ con rất bén nhậy trước những bất đồng giữa cha mẹ, và cũng như ai là người chiều chuộng chúng.   

Phụ huynh cũng nên biết rằng giữa áp dụng sửa dậy và việc vâng giữ luật lệ, là thời gian phản loạn, chống cự thường kéo dài chừng vài tuần. Các em sẽ phản đối để không phải vâng lời, và nếu cha mẹ đồng thuận trong nguyên tắc áp dụng, sau một thời gian ngắn các em sẽ vâng nghe. Nhưng nếu cha hoặc mẹ sợ con buồn, con khóc, con làm loạn rồi nhẹ lòng làm ngơ thì con cái sẽ không bao giờ tuân theo luật ấy.

Một ứng dụng khác trong tâm lý giáo dục, đó là dù ai được, dù ai thua thì giá trị một lời nói của cha nặng bằng năm lần của mẹ.

2-Công bằng với con cái: Vợ chồng thường xuyên tranh cãi với nhau về con này hay con khác, con trai hay con gái. Tình yêu đôi khi được áp dụng theo cảm tính nên không đồng đều, cha thích con trai, mẹ thương con gái, hoặc yêu thương không đồng đều giữa các con. Hậu quả là luật lệ được áp dụng theo tình cảm, tùy hoàn cảnh và tùy mỗi con.

Để đối xử công bằng cũng có nghĩa là cha mẹ cần phải biết tùy thuộc vào tâm tính, hoàn cảnh của mỗi đứa con. Tuyệt đối không có cảnh: “Yêu con nọ, ghét con kia”.

3-Tất cả vì con: Và khi bất đồng đã lên đến đỉnh điểm thì nên tìm một tiếng nói chung, căn cứ vào những gì tốt nhất cho con chứ không phải cho mình hoặc theo ý mình. Vì con cái chứ không phải vì cái tôi, vì mặt mũi của mình. Và nên bắt đầu bằng những sửa sai nhỏ trước.

Việt Nam có câu: “Thuận vợ thuận chồng tát biển Đông cũng cạn”. Câu nói này không chỉ đúng trong mối tương quan vợ chồng khi làm ăn, kinh doanh, buôn bán, điều khiển gia đình, mà còn rất đúng khi áp dụng vào việc giáo dục con cái. Họ sẽ phải đối diện với sóng gió giáo dục khi con cái họ đến tuổi dậy thì với những thay đổi, đòi hỏi, và xác định cá tính. Những lúc như vậy, một nguyên tắc chung, một sự đồng thuận trong luật lệ và hướng dẫn rất cần thiết.

4-Cha và mẹ: Sự khác biệt nếu có giữa hai vợ chồng là chuyện của người lớn, không nên làm ảnh hưởng đến những đứa trẻ. Đứa trẻ tốt nhất vẫn là được lớn lên trong tình thương và sự dậy dỗ của cả cha lẫn mẹ. Câu chuyện trong Thánh Kinh là bài học cho tất cả các bậc làm cha mẹ nên học hỏi khi cần phải giải quyết một vấn đề rắc rối với con cái. Thánh Kinh kể lại khi các nghi lễ tại Đền Thờ Giêrusalem kết thúc, trẻ Giêsu đã tự ý ở lại Đền Thờ để cha mẹ phải vất vả tìm kiếm. Sau ba ngày khi gặp được con, tuy hai người đều ngạc nhiên, nhưng mẹ Ngài chỉ nói với Ngài một câu: “Này con, sao con đối xử với chúng ta như vậy? Cha con và mẹ đã lo lắng tìm con.” (Luca 2:48)

Tóm lại, nguyên tắc sư phạm tốt nhất và tích cực nhất trong việc giáo dục con cái, đó là cha mẹ phải tìm được sự đồng thuận và áp dụng cùng một phương pháp, một hình thức giáo dục. Khi con cái có vấn đề thì cả hai cùng tìm cách giải quyết và không đổ lỗi cho nhau.