ĐHY Parolin bình luận về chuyến thăm Phi châu của ĐGH Leo: Người Công Giáo nên thúc đẩy sự thay đổi

ĐHY Parolin bình luận về chuyến thăm Phi châu của ĐGH Leo: Người Công Giáo nên thúc đẩy sự thay đổi

Algeria, Cameroon, Angola và Guinea Xích đạo đang chờ đón sự hiện diện của Đức Thánh Cha Leo XIV, khi ngài bắt đầu Chuyến tông du bốn quốc gia Phi châu này từ ngày 13 đến 23 tháng Tư.

Trong chặng đầu tiên của chuyến tông du, Đức Thánh Cha sẽ đến Annaba, thành phố cổ Hippo. Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh, nhấn mạnh rằng đây “không chỉ là một cử chỉ mang tính kỷ niệm đơn thuần,” mà còn “là một hành động thể hiện bản sắc sâu sắc và trên hết là sự nhất quán về mặt tinh thần.”

Tại bốn quốc gia này, công tác chuẩn bị cuối cùng đang được tiến hành, và mọi người rất mong chờ những lời mà Đức Thánh Cha sẽ chia sẻ. Như Giám đốc Văn phòng Báo chí Tòa Thánh, Matteo Bruni, đã nhấn mạnh trong cuộc gặp gỡ với các nhà báo để giới thiệu Chuyến Tông du lần thứ ba của Đức Thánh Cha, ngài sẽ đề cập đến những chủ đề gồm hòa bình, đối thoại, chăm sóc tạo hóa, di cư và gia đình.

Trái ngược với những động lực tiêu cực thường thấy ở lục địa Phi châu—nuôi dưỡng nghèo đói, tham nhũng và bạo lực—Đức Hồng y Parolin bày tỏ hy vọng rằng người Công giáo sẽ là những người xây dựng công lý, hòa bình và tình đoàn kết.

Hỏi: Đức Thánh Cha sẽ ở Phi châu từ ngày 13 đến 23 tháng Tư và sẽ củng cố đức tin của các cộng đồng Công giáo. Ngài sẽ thăm bốn quốc gia với lịch trình rất dày đặc, gồm những cuộc gặp gỡ với các tổ chức, gặp gỡ cộng đồng địa phương và những nghi lễ phụng vụ. Điểm chung nào gắn kết lịch trình đa dạng như vậy?

Đức Hồng y Parolin: Điểm chung của chuyến Tông huấn này nằm ở việc Đức Thánh Cha chọn mang sự hiện diện của Giáo hội đến những nơi mà sự đau khổ của con người trầm trọng nhất.

Bốn quốc gia, khác nhau về lịch sử, bối cảnh xã hội và thách thức chính trị, nhưng được thống nhất bởi một thực tế tiềm ẩn được đánh dấu bởi cả ánh sáng và bóng tối: những cộng đồng Công giáo linh động và ăn sâu, nhưng cũng có nghèo đói, mong manh, bất bình đẳng và những căng thẳng chưa được giải quyết.

Đức Thánh Cha Leo XIV đến Phi châu để gần gũi với những người đang sống ở vùng ngoại vi về mặt sinh tồn.

Hỏi: Điểm dừng chân đầu tiên là Algeria. Đức Thánh Cha Leo XIV sẽ thăm Dại Thánh đường Hồi giáo ở Algiers và, tại Annaba—Thành phố cổ Hippo—ngài sẽ cử hành Thánh lễ. Việc trở lại những nơi gắn liền với Thánh Augustine này có ý nghĩa gì đối với một vị Giáo hoàng là con tinh thần của ngài? Và điều này có thể tác động như thế nào đến cuộc đối thoại Hồi giáo - Kitô giáo tại một quốc gia đa số theo đạo Hồi?

Là con tinh thần của Thánh Augustine, và là vị Giáo hoàng đầu tiên thuộc Dòng Augustinô, chuyến đi đến Annaba không chỉ đơn thuần là một cử chỉ tưởng niệm, mà còn là một hành động thể hiện bản sắc sâu sắc và trên hết là sự gắn kết tinh thần.

Đức Thánh Cha Leo biết rõ vùng đất này và ngài đã nhiều lần đến thăm khi còn là Bề trên Tổng quyền của Dòng. Trong bối cảnh này, Thánh Augustine đại diện cho một yếu tố của cuộc đối thoại: ngài là điểm gặp gỡ tự nhiên giữa truyền thống Kitô giáo và thế giới Hồi giáo.

Chuyến viếng thăm Dại Thánh đường Hồi giáo ở Algiers hoàn toàn phù hợp với quan điểm này, như một sự tiếp nối tự nhiên của con đường đối thoại liên tôn đã được thực hiện ở Thổ Nhĩ Kỳ và Li Băng—một cuộc đối thoại mà Đức Thánh Cha dự định sẽ tiếp tục theo đuổi với sự kiên nhẫn và quyết tâm.

Hỏi: Tại Cameroon, Đức Thánh Cha sẽ thăm ba thành phố: Yaoundé, Bamenda và Douala. Chuyến thăm của ngài sẽ gồm có những khoảnh khắc quan trọng như cuộc gặp gỡ vì hòa bình ở Bamenda và chuyến thăm một trại trẻ mồ côi. Trong bối cảnh căng thẳng hiện hữu ở một số vùng của đất nước, chuyến thăm này có thể đóng vai trò gì trong việc thúc đẩy hòa giải và hòa bình giữa những cộng đồng?

Trong nhiều năm nay, một cuộc khủng hoảng đã diễn ra ở những vùng nói tiếng Anh của Cameroon, gây ra nhiều thương vong. Người dân Bamenda đang trực tiếp trải nghiệm điều này.

Do đó, trong bối cảnh tình hình an ninh và nhân đạo ngày càng xấu đi, chuyến thăm của Người kế vị Thánh Phêrô thể hiện sự quan tâm và chăm sóc mà Vị Mục Tử Toàn Năng của Giáo Hội dành cho đoàn chiên của mình, khi ngài cố gắng thấu hiểu những khó khăn của họ và đồng hành với họ.

Việc dừng chân tại Bamenda thể hiện lòng kính trọng của một mục tử dành cho đoàn chiên của mình. Nói chung, Đức Thánh Cha đến thăm đất nước này với tư cách là người mang đến hy vọng – đặc biệt là cho giới trẻ – về hòa giải và hòa bình. Thông điệp của ngài là lời mời gọi đối thoại và tôn trọng lẫn nhau.

Hỏi: Điểm dừng chân thứ ba là Angola, nơi Đức Thánh Cha sẽ đến thăm, ngoài thủ đô Luanda, những địa điểm mang tính biểu tượng như Muxima và Saurimo, nơi ngài sẽ gặp gỡ những cộng đồng giáo hội và người dân địa phương. Đức Thánh Cha dự định mang thông điệp gì đến một đất nước giàu tài nguyên nhưng cũng đầy bất bình đẳng xã hội?

Ba địa điểm mà Đức Thánh Cha sẽ đến thăm ở Angola, theo một nghĩa nào đó, tượng trưng cho những thách thức và hy vọng mà đất nước hiện đang trải qua.

Luanda và Saurimo đại diện cho sự giàu có của đất nước. Thủ đô đã trở thành một ốc đảo thịnh vượng thu hút đầu tư nước ngoài và người di cư từ những vùng nông thôn. Saurimo là một trung tâm nổi tiếng với các hoạt động khai thác mỏ, đặc biệt là kim cương.

Mặc dù việc khai thác tài nguyên thiên nhiên đã mang lại sự thịnh vượng, nhưng một số hậu quả tiêu cực của nó không thể bị bỏ qua, chẳng hạn như việc bóc lột người lao động, sự gia tăng khoảng cách kinh tế - xã hội và tác động đến môi trường.

Tiếp đó, chuyến viếng thăm đền thờ Đức Mẹ Muxima tượng trưng cho sức sống của đức tin đã giúp người dân Angola vượt qua nhiều thời điểm khó khăn trong lịch sử của họ.

Tôi cũng muốn nói thêm rằng bản thân tôi đã được trải nghiệm sự sinh động của Giáo hội địa phương khi tham dự lễ tấn phong giám mục của Đức Tổng Giám mục Germano Penemote, Sứ thần Tòa Thánh đầu tiên gốc Angola.

Hỏi: Quốc gia cuối cùng mà Đức Thánh Cha sẽ đến thăm là Guinea Xích đạo, nơi ngài sẽ thăm Malabo, Mongomo và Bata, và sẽ gặp gỡ giới trẻ, những gia đình, giới văn hóa và cả những tù nhân. Ý nghĩa của sự quan tâm đặc biệt này đối với giới trẻ và những gia đình ở một quốc gia nơi Giáo hội có sự hiện diện sâu rộng trong xã hội là gì?

Guinea Xích đạo là một trong những quốc gia Công giáo đông nhất ở Phi châu, với khoảng 80% dân số theo Công giáo.

Tiếp bước Thánh Gioan Phaolô II, ngài đã đến thăm đất nước này vào năm 1982, chuyến thăm này diễn ra trong bối cảnh kỷ niệm 170 năm khởi đầu công cuộc truyền giáo tại đất nước này (1855–2025), với khẩu hiệu “Đức Kitô, ánh sáng của Guinea Xích đạo, hướng tới một tương lai đầy hy vọng”.

Với chuyến tông du này, người dân Guinea Xích đạo có thể nhớ về quá khứ với niềm tin, đồng thời bước đi trên con đường đức tin và hy vọng hướng tới tương lai.

Chuyến thăm và những cuộc gặp gỡ của Đức Thánh Cha—đặc biệt là với giới trẻ và những gia đình—sẽ khơi dậy ngọn lửa đức tin của họ, khuyến khích họ vun đắp và kiên trì trong những giá trị Kitô giáo.

Đây là lời mời gọi đầy yêu thương và trìu mến hướng đến sự hòa giải, công lý và sự kiên cường trong đức tin, cũng như niềm hy vọng về một tác động tích cực đến xã hội.

Hỏi: Thưa Đức Hồng y, chuyến thăm Phi châu này có tầm quan trọng như thế nào từ góc độ ngoại giao?

Mỗi chuyến Tông du đều tự mang chiều kích ngoại giao, bởi đó là cơ hội tăng cường quan hệ song phương giữa Tòa Thánh và những quốc gia mà Đức Thánh Cha đến thăm.

Chuyến tông du mang đến cho ngài cơ hội gặp gỡ nhà chức trách và thảo luận những vấn đề cùng quan tâm ở cấp quốc gia, khu vực và quốc tế. Tại Phi châu, điều này càng có ý nghĩa đặc biệt, bởi lục địa này có tiềm năng to lớn nhưng cũng đối mặt với những thách thức lớn.

Như đã biết, ngoại giao của Đức Thánh Cha có những mục tiêu rõ ràng: bảo vệ quyền tự do cơ bản, đặc biệt là tự do tôn giáo, thúc đẩy hòa bình, khuyến khích đối thoại, gồm cả đối thoại liên tôn, bảo vệ phẩm giá của mỗi người và thúc đẩy sự phát triển toàn diện của dân tộc.

Từ góc nhìn này, mỗi giai đoạn của chuyến tông du sắp tới, bao gồm cả khu vực Maghreb và Phi châu cận Sahara, trở thành cơ hội để tái khẳng định cam kết của Giáo hội, cùng với những thể chế dân sự và tôn giáo, trong việc ủng hộ sự chung sống hòa bình giữa những tín ngưỡng và sắc tộc khác nhau, công bằng xã hội, chống đói nghèo và bảo vệ nhân phẩm.

Cuối cùng, đó là nhằm hỗ trợ một Phi châu công bằng hơn, hòa bình hơn và thống nhất hơn.

Hỏi: Phi châu thường xuyên phải chịu ảnh hưởng của những động lực bóc lột và thường bị chi phối bởi nghèo đói, tham nhũng và bạo lực. Làm thế nào để phá vỡ những vòng luẩn quẩn này, và vai trò của người Công giáo trong tiến trình này quan trọng như thế nào?

Phi châu là một lục địa giàu có về nguồn nhân lực, văn hóa và tài nguyên thiên nhiên, nhưng lại thường xuyên phải chịu ảnh hưởng bởi những động lực cản trở sự phát triển: nghèo đói, tham nhũng, bạo lực và những hình thức bóc lột từ bên ngoài, làm nghèo thêm những người dân vốn đã dễ bị tổn thương.

Phá vỡ những cơ chế này đòi hỏi sự cam kết và kiên trì. Giáo hội Công giáo hiện diện ở Phi châu thông qua những trường học, bệnh viện, trung tâm tiếp đón và những hoạt động từ thiện, thường cung cấp những đáp ứng cụ thể cho những nhu cầu cơ bản của người dân.

Nhưng sự đáp ứng của Giáo hội không chỉ dừng lại ở hành động từ thiện; nó còn thông qua việc hình thành lương tâm và giáo dục giới trẻ về những giá trị phẩm giá, công lý và tình đoàn kết.

Đây là nơi mà tín hữu Công giáo được kêu gọi đóng một vai trò quyết định—không chỉ đơn thuần là người tiếp nhận thông điệp, mà còn là những người chủ động tạo ra sự thay đổi trong cuộc sống của chính họ, trong cộng đồng của họ và trong những thể chế.

Hỏi: Mong muốn của ngài cho chuyến tông du này là gì?

Nguyện vọng chuyến tông du này sẽ để lại dấu ấn sâu sắc trên ba khía cạnh liên quan mật thiết: hòa bình, đối thoại và sự phát triển của Giáo hội địa phương. Trên hết, chúng ta hy vọng có được hòa bình ở những quốc gia vẫn còn mang vết sẹo của xung đột và chia rẽ, nơi sự hiện diện của Đức Thánh Cha có thể giúp nuôi dưỡng tinh thần hòa giải.

Đối thoại sẽ được thúc đẩy thông qua những cuộc gặp gỡ với chính quyền dân sự và đại diện của những truyền thống tôn giáo khác, điều này có thể mở ra những không gian mới cho sự hiểu biết lẫn nhau.

Cuối cùng, chúng tôi hy vọng vào sự phát triển của những Giáo hội địa phương, vốn thường nhỏ bé, đôi khi bị cô lập, nhưng luôn luôn quảng đại.

Phi châu là một lục địa trẻ, giàu đức tin và sinh lực, và chuyến thăm của Đức Thánh Cha là một hành động thể hiện niềm tin vào tương lai của châu lục này - một tương lai mà Giáo hội dự định sẽ tiếp tục đồng hành với lòng tận tụy và hy vọng.

Jos.Nguyễn Minh Sơn