Nhu cầu thiết yếu

NHU CẦU THIẾT YẾU (CN XVII TN-B)

Lời Chúa hôm nay (CN XVII TN-B) cho thấy Thiên Chúa rất quan tâm đến nhu cầu sống của con người cả về thể xác và tinh thần. Người luôn “chạnh lòng thương” khi thấy đám đông đi theo Người để nghe lời giảng dạy, tới bữa ăn mà họ không lui gót đi tìm thức ăn mà vẫn bao quanh Người. Bài đọc 1 (2V 4, 42-44) trình thuật phép lạ hóa bánh ra nhiều: Chỉ có 20 chiếc bánh lúa mạch mà cả trăm người ăn vẫn còn dư. Đến bài Tin Mừng (Ga 6, 1-15), Thánh sử Gio-an trình thuật chỉ với 5 chiếc bánh và 2 con cá, Đức Giê-su đã làm phép lạ cho 5.000 người ăn mà vẫn còn dư tới 12 thúng đầy. Thử tìm hiểu xem sống trên  đời, con người có những nhu cầu gì?

Bách khoa toàn thư mở (Wikipedia) cho biết: “Nhu cầu” là một hiện tượng tâm lý của con người; là đòi hỏi, mong muốn, nguyện vọng của con người về vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển. Tùy theo trình độ nhận thức, môi trường sống, những đặc điểm tâm sinh lý, mỗi người có những nhu cầu khác nhau. Nhu cầu chi phối mạnh mẽ đến đời sống tâm lý nói chung, đến hành vi của con người nói riêng. Nhu cầu được nhiều ngành khoa học quan tâm nghiên cứu và sử dụng ở nhiều lĩnh vực khác nhau trong đời sống, xã hội.

Về căn bản, nhu cầu của con người được chia làm hai nhóm chính: nhu cầu cơ bản (basic needs) và nhu cầu bậc cao (meta needs). Nhu cầu cơ bản liên quan đến các yếu tố thể lý của con người như mong muốn có đủ thức ăn, nước uống, được nghỉ ngơi... Những nhu cầu cơ bản này đều là các nhu cầu không thể thiếu hụt vì nếu con người không được đáp ứng đủ những nhu cầu này, họ sẽ không tồn tại được, nên họ sẽ đấu tranh để có được và tồn tại trong cuộc sống hàng ngày. Nhu cầu bậc cao là những nhu cầu bao gồm nhiều nhân tố tinh thần như sự đòi hỏi công bằng, an tâm, an toàn, vui vẻ, địa vị xã hội, sự tôn trọng, tín ngưỡng (tôn giáo)…

Nhà triết học, bác học Hy Lạp cổ đại Aristote (384-322 trước Công nguyên) đã cho rằng con người có hai loại nhu cầu chính: thể xác và linh hồn. Sự phân loại này mang tính ước lệ lớn, nhưng nó ảnh hưởng đến tận thời nay và người ta quen với việc phân nhu cầu thành "nhu cầu vật chất" và "nhu cầu tinh thần". Ngoài ra, còn tồn tại nhiều kiểu phân loại khác dựa trên những đặc điểm hay tiêu chí nhất định. Nhu cầu về thể chất là vấn đề bảo dưỡng thân xác, nhưng nếu chỉ thuần tuý lo bảo dưỡng thể xác, con người nào có khác chi thực vật? Vì thế, vấn đề bảo dưỡng tinh thần, bảo dưỡng đời sống tâm linh cũng thật cần thiết. Cũng đã có những vấn nạn được nêu ra: “Những kẻ vô thần thì làm gì có đời sống tâm linh”. Nếu chỉ nghe tên thuyết “vô thần” thì dường như vấn nạn trên là đúng, nhưng nếu nhìn kỹ, đi sâu vào đời sống thực của họ, sẽ thấy họ cũng có một đời sống tâm linh, thậm chí còn phong phú hơn cả những người “hữu thần” nữa là khác.

Bài Tin Mừng hôm nay trình thuật phép lạ Đức Giê-su hoá bánh ra nhìều lần thứ nhất: Khi nhìn thấy đoàn người rất đông đến nghe Người giảng dạy, Đức Giê-su đã hỏi môn đệ: "Ta mua đâu ra bánh cho họ ăn đây?" Điều này chứng tỏ Đức Ki-tô rất quan tâm tới nhu cầu ăn uống để bảo dưỡng thân xác cho con người. Nhưng như thế thì có gì mâu thuẫn với Lời dạy: "Đã có lời chép rằng: Người ta sống không chỉ nhờ cơm bánh, nhưng còn nhờ mọi lời miệng Thiên Chúa phán ra." (Mt 4, 4)? Cũng đã có nhiều bài chia sẻ cho rằng khi dạy như vậy, Đức Ki-tô muốn các môn đệ và rộng ra là tất cả mọi Ki-tô hữu hãy lo sống bằng Lời Chúa, còn phần xác thì không cần quan tâm, hãy quên đi mạng sống trần thế để giữ lấy sự sống đời sau.

Lập luận này là căn cứ vào một Lời dạy của Đức Giê-su về vấn đề ăn mặc (“Vì thế, anh em đừng lo lắng tự hỏi: ta sẽ ăn gì, uống gì, hay mặc gì đây? Tất cả những thứ đó, dân ngoại vẫn tìm kiếm. Cha anh em trên trời thừa biết anh em cần tất cả những thứ đó. Trước hết hãy tìm kiếm Nước Thiên Chúa và đức công chính của Người, còn tất cả những thứ kia, Người sẽ thêm cho.” – Mt 6, 31-33 ). Nếu nhìn vấn đề theo lập luận này thì rõ ràng Đức Ki-tô đã mâu thuẫn khi lo cơm bánh cho đông đảo dân chúng đi theo Người. Tuy nhiên, nếu phân tích kỹ văn phong trong Lời dạy này, sẽ thấy thánh sử Mat-thêu đã dùng biện pháp ghi chép “không chỉ… mà còn…” để liên kết 2 vế thành một câu hoàn chỉnh: “Người ta sống không chỉ nhờ cơm bánh, mà còn nhờ mọi lời miệng Thiên Chúa phán ra." Như vậy là người ta sống phải nhờ cả hai: cơm bánh nuôi dưỡng thân xác + Lời Chúa nuôi dưỡng tinh thần.

Tục ngữ Việt Nam cũng có câu: “Có thực mới vực được Đạo” (có ăn thì mới có sức khoẻ để làm việc Đạo). Nếu chỉ lo lắng việc đạo nghĩa mà không bảo dưỡng thân xác (không ăn uống gì hết) thì liệu cái thân xác ấy có tồn tại để tiếp tục lo vịêc đạo nghĩa được không? Hỏi tức là trả lời rồi vậy! Rõ ràng Đức Giê-su cũng không chỉ lo phần rỗi đời sau cho con người, mà còn lo cả những gì cần thiết cho đời sống hiện tại của họ nữa. Người cũng ra lệnh cho các môn đệ ngoài việc rao giảng Tin Mừng, còn phải giải quyết những nhu cầu thể chất và cấp bách của họ (“Dọc đường hãy rao giảng rằng: Nước Trời đã đến gần. Anh em hãy chữa lành người đau yếu, làm cho kẻ chết sống lại, cho người phong hủi được sạch bệnh, và khử trừ ma quỷ. Anh em đã được cho không, thì cũng phải cho không như vậy.” – Mt 10, 7-8).

Lo cho người ta về thể chất chính là cách biểu lộ tình thương đối với họ, đó là tạo điều kiện để lo cho họ một cách hữu hiệu về tâm linh. Để vấn đề thêm sáng tỏ, nên đối chiếu lập luận trên với Lời dạy về ngày cánh chung (đói cho ăn, khát cho uống, rách rưới cho mặc, đau yếu tới thăm viếng, ngồi tù tới hỏi han… – Mt 25, 31-46), hoặc Lời Đức Ki-tô nói với đám Pha-ri-sêu đang chê trách Người hay đi với bọn thu thuế và người tội lỗi (“Đức Giê-su nói: "Người khoẻ mạnh không cần thầy thuốc, người đau ốm mới cần. Hãy về học cho biết ý nghĩa của câu này: "Ta muốn lòng nhân chứ đâu cần lễ tế. Vì tôi không đến để kêu gọi người công chính, mà để kêu gọi người tội lỗi." – Mt 9, 12-13). Rõ ràng Đức Giê-su Thiên Chúa luôn quan tâm đến nhu cầu sống của con người cả 2 mặt: thể xác và tinh thần.

Tông huấn Giáo hội tại châu Á “Ecclesia in Asia” (số 41) đã nhấn mạnh: "Không thể cắt đứt việc thờ phượng Thiên Chúa với việc chăm sóc người yếu kém, được Kinh Thánh mô tả một cách điển hình là “cô nhi, quả phụ và ngoại kiều.” (x. Xh 22, 21-22; Đnl 10, 18; 27, 19), là những người dễ bị tổn thương nhất khi có bất công đe dọa.” Thánh Gio-an Kim Khẩu viết: “Anh em có muốn tôn vinh thân thể Chúa Ki-tô? Chớ xa lánh Chúa khi ngài đang trần truồng. Chớ tôn kính Chúa khi ngài mặc trang phục lụa là trong đền thờ, mà xa lánh Chúa khi ngài đang rách rưới, đói lạnh bên ngoài. Đấng đã nói: "Nầy là thân thể ta" cũng chính là đấng đã bảo "Vì ta đã đói, các ngươi không cho ta ăn", và "hễ các ngươi đã làm việc đó cho một người trong những người rất hèn mọn này của anh em ta, ấy là đã làm cho chính mình ta vậy." Có ích gì khi đến trước bàn Tiệc Thánh đầy những chén thánh mạ vàng trong khi anh em chúng ta đang chết vì đói khát ngoài kia? Hãy đi ra mà chăm sóc những người đói khát, rồi vào mà dự lễ trước bàn thờ.” (nguồn: Wikipedia).

Ở đâu và ở thời nào cũng vậy, thế giới loài người muôn đời vẫn luôn cần đến những con người giầu lòng yêu thương, nhân đạo. Thế giới luôn cần những bàn tay nhân ái, luôn cần những con tim rộng mở để chia sẻ và yêu thương. Thế giới luôn cần những con người thiện nguyện dám hy sinh những tư lợi, dám quên mình cho hạnh phúc tha nhân. Xã hội loài người vẫn cần lắm những Phan-xi-cô khó khăn, những Gandhi, những Albert Schweitzer, những Tê-rê-sa Calcutta… Người Ki-tô hữu hãy làm sao sống được như lời dạy của ĐTC Phan-xi-cô trong Tông sắc Lòng Thương Xót của Thiên Chúa “Misericordiae Vultus” (số 15):

“Chúng ta trông đợi những trải nghiệm của việc mở lòng mình ra với tất cả những ai đang sống bên rìa ngoài cùng của xã hội: Chính cái xã hội hiện đại này tạo ra những vùng ngoại vi như thế. Đang có biết bao nhiêu là những trạng huống hiểm nghèo, cũng như đang có biết bao nhiêu là những nỗi khổ đau trong thế giới chúng ta! Có biết bao nhiêu là những vết thương đang bị làm trầy xước nơi thân xác của rất nhiều con người mà họ không có được tiếng nói nữa, vì tiếng kêu của họ đã trở nên yếu ớt hay đã hoàn toàn bị ngưng bặt chỉ vì sự thờ ơ lãnh đạm của mọi người. Chúng ta hãy tái khám phá những hoạt động thể lý của lòng thương xót: cho kẻ đói ăn, cho kẻ khát uống, cho kẻ rách rưới ăn mặc, cho khách đỗ nhà, viếng kẻ liệt cùng kẻ tù rạc, và chôn xác kẻ chết. Và chúng ta đừng quên các hoạt động thiêng liêng của lòng thương xót: lấy lời lành mà khuyên người, mở dậy kẻ mê muội, yên ủi kẻ âu lo, răn bảo kẻ có tội, tha kẻ dể ta, nhịn kẻ mất lòng ta, cũng như cầu cho kẻ sống và kẻ chết.” Ước được như vậy.

Ôi! Lạy Chúa! Xin ban thêm đức tin cho chúng con để chúng con luôn biết sống yêu thương chia sẻ, hầu góp phần nhỏ bé của chúng con vào công việc phục vụ những anh em khó nghèo, khiếm khuyết, tật bệnh sống gần kề chúng con. Ôi! “Lạy Chúa! Xin hãy dạy con tìm an ủi người hơn được người ủi an, tìm hiểu biết người hơn được người hiểu biết, tìm yêu mến người hơn được người mến yêu. Vì chính khi hiến thân là khi được nhận lãnh, chính lúc quên mình là lúc gặp lại bản thân; vì chính khi thứ tha là khi được tha thứ, chính lúc chết đi là khi vui sống muôn đời. Ôi! Thần Linh thánh ái, xin mở rộng lòng con, xin thương ban xuống những ai lòng đầy thiện chí ơn an bình.” (Kinh Hoà Bình – TCCĐ). Amen.

JM. Lam Thy ĐVD.