Đức Giáo Hoàng Lêô XIV kêu gọi người Công Giáo dẫn dắt các nỗ lực đạo đức trong phát triển trí tuệ nhân tạo

ĐỨC GIÁO HOÀNG LÊÔ XIV KÊU GỌI NGƯỜI CÔNG GIÁO DẪN DẮT CÁC NỖ LỰC ĐẠO ĐỨC TRONG PHÁT TRIỂN TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

Trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển vượt bậc và ảnh hưởng sâu sắc đến mọi khía cạnh của cuộc sống con người, Đức Giáo Hoàng Lêô XIV đã đưa ra một lời kêu gọi mạnh mẽ, nhấn mạnh vai trò lãnh đạo của người Công giáo trong việc định hướng đạo đức cho AI. Thông điệp này không chỉ là một lời nhắc nhở về trách nhiệm đạo đức mà còn coi đó là nghĩa vụ thiêng liêng nhằm phục vụ công lý, phẩm giá con người và sứ mệnh loan báo Tin Mừng. Với tư cách là vị Giáo hoàng đầu tiên người Mỹ và từng là sinh viên chuyên ngành toán học, Đức Lêô XIV đã đặt vấn đề công nghệ đạo đức làm một trong những ưu tiên hàng đầu của triều đại mình, lấy cảm hứng từ di sản của Đức Lêô XIII trong việc ứng phó với cuộc cách mạng công nghiệp qua thông điệp Rerum Novarum.

Thông điệp của Đức Giáo Hoàng được gửi đến Diễn đàn Builders AI 2025, diễn ra vào ngày 7 tháng 11 năm 2025 tại Đại học Giáo hoàng Gregorian ở Rome. Hội nghị này quy tụ khoảng 200 tham dự viên, bao gồm các nhà đạo đức Công giáo, doanh nhân, nhà giáo dục, chuyên gia công nghệ và chuyên viên y tế từ hơn 160 tổ chức trên toàn thế giới. Tại đây, Đức Lêô XIV nhấn mạnh rằng việc phát triển AI phải là một nỗ lực mang tính Giáo hội sâu sắc, được hướng dẫn bởi trách nhiệm đạo đức và tinh thần. Ngài kêu gọi những người xây dựng AI phải nuôi dưỡng sự phân định đạo đức như một phần cơ bản trong công việc của họ, nhằm phát triển các hệ thống phản ánh công lý, tình liên đới và sự tôn kính đối với sự sống.

Một câu chuyện cảm động được chia sẻ tại hội nghị đã minh họa rõ nét tính cấp bách của vấn đề này. Bà Megan Garcia kể về bi kịch của con trai mình, người đã tự tử sau khi tương tác với một chatbot AI. Câu chuyện này, do nhà nghiên cứu Jose J. Pacheco từ MIT kể lại, đã khiến nhiều người tham dự xúc động và nhận ra rằng công nghệ không chỉ là công cụ mà còn mang theo trọng trách đạo đức và tinh thần. Đức Lêô XIV lưu ý rằng mọi lựa chọn thiết kế trong AI đều thể hiện một tầm nhìn về con người, và vì vậy, nó phải được đặt dưới sự phục vụ của mỗi cá nhân con người. Ngài trích dẫn: "Dù thiết kế thuật toán cho giáo dục Công giáo, công cụ cho chăm sóc y tế nhân ái, hay nền tảng sáng tạo kể câu chuyện Kitô giáo với sự thật và vẻ đẹp, mỗi tham dự viên đều đóng góp vào sứ mệnh chung: đặt công nghệ phục vụ cho việc loan báo Tin Mừng và sự phát triển toàn diện của mỗi con người."

Không dừng lại ở lời kêu gọi chung chung, Đức Giáo Hoàng đã mở rộng thông điệp của mình qua các tài liệu chính thức khác. Trong Thông điệp gửi đến Hội nghị Thường niên Lần thứ Hai về Trí tuệ Nhân tạo, Đạo đức và Quản trị Doanh nghiệp, diễn ra tại Rome từ ngày 19-20 tháng 6 năm 2025, Ngài nhấn mạnh rằng AI, dù là sản phẩm thiên tài của con người, về bản chất vẫn chỉ là một "công cụ". Công cụ này lấy sức mạnh đạo đức từ ý định của những người sử dụng nó. Ngài cảnh báo về tiềm năng lạm dụng AI để theo đuổi lợi ích ích kỷ, gây xung đột hoặc làm tổn hại đến người khác, đồng thời kêu gọi đánh giá lợi ích và rủi ro của AI dựa trên tiêu chí đạo đức cao hơn: sự phát triển toàn diện của con người và xã hội, bao gồm cả khía cạnh vật chất, trí tuệ và tinh thần.

Đức Lêô XIV đặc biệt quan tâm đến tác động của AI đối với trẻ em và thanh thiếu niên. Ngài lưu ý rằng chưa thế hệ nào có quyền tiếp cận lượng thông tin khổng lồ như hiện nay nhờ AI, nhưng việc tiếp cận dữ liệu không đồng nghĩa với trí tuệ thực sự. Trí tuệ chân chính phải liên quan đến sự mở lòng với những câu hỏi cuối cùng của cuộc sống, hướng tới Chân-Thiện-Mỹ. Ngài kêu gọi bảo vệ sự phát triển trí tuệ và thần kinh của giới trẻ, đảm bảo AI hỗ trợ chứ không cản trở hành trình trưởng thành và trách nhiệm của họ. Trong bối cảnh xã hội đang chứng kiến "sự mất mát hoặc ít nhất là sự che khuất ý nghĩa về những gì là con người", như cố Giáo hoàng Phanxicô từng chỉ ra, Đức Lêô XIV nhấn mạnh nhu cầu phản ánh sâu sắc hơn về phẩm giá con người độc đáo.

Hơn nữa, Ngài kêu gọi xây dựng một mạng lưới toàn cầu để quản trị AI, tìm kiếm sự rõ ràng đạo đức trong việc sử dụng nó. Thông điệp này được lặp lại trong các bài phát biểu khác, chẳng hạn như lời kêu gọi các công ty công nghệ tuân thủ "tiêu chí đạo đức" tôn trọng phẩm giá con người, được đưa ra vào tháng 6 năm 2025. Đức Lêô XIV coi AI là một vấn đề toàn cầu lớn đòi hỏi phản ứng tập thể và đạo đức, khẳng định rằng AI có "tiềm năng khổng lồ" nhưng phải được quản lý để bảo vệ con người.

Ý nghĩa của lời kêu gọi này đối với người Công giáo là sâu sắc. Là những người kế thừa truyền thống trí tuệ và đạo đức phong phú, tập trung vào phẩm giá con người, người Công giáo được mời gọi định hình tương lai của AI để chống lại sự hàng hóa hóa con người bởi công nghệ. Các tham dự viên tại hội nghị, như ông Josh Thomason, CEO của TrekAI, nhấn mạnh tầm quan trọng của những người có đức tin tham gia vào lĩnh vực này, trong khi ông John Johnson, CEO của Patmos Hosting, kêu gọi Giáo hội cung cấp một lựa chọn siêu việt thay thế cho sự hàng hóa hóa đó. Đức Lêô XIV khen ngợi hội nghị vì đã thúc đẩy đối thoại giữa đức tin và lý trí trong kỷ nguyên kỹ thuật số, nơi trí tuệ tìm thấy ý nghĩa đầy đủ nhất trong tình yêu, tự do và mối quan hệ với Thiên Chúa.

Trong triều đại của mình, Đức Giáo Hoàng đã xác định việc bảo vệ chống lại những nguy hiểm của AI là sứ mệnh định nghĩa, ngay từ bài phát biểu đầu tiên trước các hồng y. Ngài khuyến khích các nhà công nghệ Công giáo sử dụng AI để lan tỏa Tin Mừng, hỗ trợ giáo dục Công giáo, chăm sóc y tế nhân ái và các nền tảng sáng tạo. Tuy nhiên, Ngài cũng cảnh báo về những rủi ro, như việc AI có thể làm gia tăng sự nhầm lẫn hoặc tuyệt vọng, đặc biệt khi hàng tỷ người tìm kiếm ý nghĩa trực tuyến mà không biết đến Chúa Kitô.

Lời kêu gọi của Đức Giáo Hoàng Lêô XIV không chỉ là một tuyên bố mà còn là lời mời gọi hành động cụ thể cho mọi người Công giáo. Bằng cách dẫn dắt các nỗ lực đạo đức trong AI, chúng ta có thể đảm bảo rằng công nghệ phục vụ công lý, phẩm giá và sứ mệnh loan báo Tin Mừng, góp phần xây dựng một xã hội công bằng và nhân văn hơn. Trong thế giới đang thay đổi nhanh chóng này, vai trò của Giáo hội trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, như một ngọn hải đăng hướng dẫn công nghệ hướng tới lợi ích thực sự của nhân loại.

Lm. Anmai, CSsR