Niềm vui của gia đình đông con

Niềm vui của gia đình đông con

Trần Mỹ Duyệt

Theo tập quán và truyền thống văn hóa gia đình Việt Nam, mỗi khi có một cặp vợ chồng mới cưới, lời cầu chúc cho họ vẫn thường là:

1-Trăm năm hạnh phúc.

2-Sắt cầm hòa hiệp.

3-Đầu bạc răng long.

4-Đông con, nhiều cháu.

Ba lời chúc đầu dành cho đôi vợ chồng với ước mong họ sẽ sống với nhau suốt đời hạnh phúc, vợ chồng hòa thuận bên nhau đến tuổi già, răng long, đầu bạc. Lời chúc thứ tư hướng tới hoa trái của đời sống vợ chồng.

Những lời chúc này ngày nay càng trở nên thiết thực hơn vì trung bình những cuộc hôn nhân đầu tiên thường chỉ kéo dài từ 8-12 năm, mà phần đông là 8 năm. Tuy nhiên, đối với các cặp vợ chồng thì con số trung thành được cho là lâu hơn cũng vào khoảng 20-21 năm. Theo một cái nhìn tâm lý, thời gian hạnh phúc và thoải mái, ấm cúng của đôi vợ chồng thường bắt đầu đi xuống sau bẩy năm.

Về vấn đề con cái ngày nay cũng đang trở thành một thách đố của đời sống vợ chồng. Sinh năm, đẻ bẩy, con cháu đầy đàn. Theo quan niệm truyền thống, đông con được coi là phúc đức của cha mẹ, khi về già sẽ không cảm thấy cô đơn. Gia đình đông anh chị em khoảng 3, 4 hay 5 thường đem lại cảm giác thương yêu, ấm cúng, thân thiết, đùm bọc và giảm sự cô đơn, một cách đặc biệt giữa các chị em gái. Tuy nhiên, theo trào lưu hiện nay, việc chậm kết hôn dẫn đến việc chậm có con hoặc không muốn có con. Số các trẻ em trong gia đình đã giảm từ trên 4,9 từ năm 1950 tới nay là 2,3. Nhưng trung bình một gia đình người Hoa Kỳ thường có 1,94 con dưới 18 tuổi. Đa số có 1-2 con.

Nhìn vào con số các cuộc hôn nhân đổ vỡ và tình trạng hạn chế sinh sản như hiện nay, khiến ta phải suy nghĩ về tương lai đời sống hôn nhân gia đình, tương lai của xã hội. Ngoài ra, khi văn hóa đại gia đình nhường chỗ cho tiểu gia đình, phản ảnh lối sống cá nhân chủ nghĩa, chú trọng đến riêng mình và gia đình mình. Do ảnh hưởng này, tình cảm ông bà với cháu chắt, ngay cả với cha mẹ và anh chị em ruột thịt cũng trở nên lỏng lẻo. Hậu quả là thế hệ trẻ không còn quan tâm đến những liên hệ chú, bác, cô, dì, và họ hàng nữa. Ý nghĩa của câu nói: “Giọt máu đào hơn ao nước lã” không còn mang nặng giá trị như trước đây.

Eduard Habsburg đại sứ Hung Gia Lợi bên cạnh Tòa Thánh từ 2015-2025 với sáu người con và hai người cháu. Ngày 21 tháng Hai 2026 trên The Catholic THING, ông đã chia sẻ về niềm vui của những gia đình đông con, đại khái:

Ông đã từng đi về giữa Hoa Kỳ và Âu Châu để thuyết trình về những niềm vui của các gia đình đông con qua chính kinh nghiệm của gia đình mình. Theo ông, mặc dù đời sống gia đình bao gồm nhiều vấn đề, nhiều điều cần phải lo lắng nhất là các gia đình đông con, nhưng ông vẫn cảm thấy rằng gia đình đông con là một phúc lành. Ông không cảm thấy ngạc nhiên hạnh phúc gia đình đông con là một điều các thế hệ xa xưa của Âu Châu luôn trân quý. Nhưng bây giờ một gia đình đông con xem như ít người quan tâm và cũng không muốn nghe nói tới. 

Tại Ý, nơi ông đã sống trên 10 năm và ít là phải mất ba năm lái xe qua các đường phố Rome mới nhìn thấy một phụ nữ mang thai băng qua đường. Và đây là một quốc gia theo Công Giáo, phần đất của bambini (những đứa trẻ). Tuy nhiên, có những điều mới đang xảy ra ít năm trước đây, trong một buổi nói chuyện với các sinh viên và được giới thiệu với một số đông người Công Giáo trẻ, ông đã nói về hôn nhân, gia đình và sáu người con. Không có bạn trẻ nào ngạc nhiên. Hơn thế, có hai bạn nữ trong số họ tiếp xúc và nói với ông họ hy vọng sau này có bẩy hoặc tám người con, và sẽ cảm được cái hạnh phúc lớn lao của một gia đình đông con như thế nào.

Những gì Eduard Habsburg trình bày đã nhắc tôi về một kỷ niệm. Trong một khóa học về gia đình, một cặp vợ chồng trẻ đã được mời để chia sẻ đề tài giáo dục con cái. Họ là một cặp vợ chồng trẻ đúng nghĩa có nghĩa là chỉ trên dưới 50 nhưng cũng có 6 con. Sinh nở, nuôi nấng, và giáo dục những người con này đối với họ không phải là một việc làm nhẹ nhàng, thích thú một cách tự nhiên. Đặc biệt là đứa con út khi sinh ra đã mang sẵn một chứng bệnh liên quan đến tim mạch. Chị vợ đã kể lại vừa sinh được mấy tuần, em đã phải trải qua một cuộc giải phẫu tim khiến cho cả nhà phải lo lắng, hồi hộp. Những giây phút của các tháng đầu em bé khóc và đòi bế suốt đêm khiến chị và anh phải thay nhau bế. Em không bú được mẹ mà phải đổ cho em từng giọt sữa, khiến mỗi bữa ăn của em kéo dài hàng giờ. Tóm lại, cả cha mẹ em đã phải trải qua những tháng đầu rất vất vả, lo lắng, và hồi hộp. Những thử thách ấy nếu không phát xuất từ tình mẫu tử, từ tình phụ tử thì không ai dám nghĩ tới và có thể chịu đựng được. Nhưng sau những tháng năm chịu khó, lo lắng, và săn sóc, tất cả các con của anh chị đã khỏe mạnh, phát triển bình thường và đem lại cho anh chị những giờ phút hết sức hạnh phúc, nhất là những giờ phút quây quần bên bàn ăn, cũng như cùng nhau quỳ gối và cầu nguyện mỗi tối trước khi đi ngủ. Phải nghe từng em bột phát lời cầu của mình cho cha mẹ và cho nhau mới cảm thấy cái hạnh phúc mà bình thường không ai và không đâu có thể đem lại.

Những chia sẻ của anh chị có thể nói là những giây phút hết sức đánh động các tham dự viên. Nó có tác dụng hơn cả những bài phát biểu hùng hồn của các thuyết trình viên khác. Bởi lẽ nó phát xuất từ tình thương, từ tình mẫu tử, từ tình phụ tử, và từ bản năng làm cha mẹ của anh chị. Câu chuyện của gia đình anh chị nhắc lại lời chúc phúc mà Thiên Chúa dành cho các gia đình đông con: “Hiền thê bạn như cây nho đầy hoa trái, trong gia thất nội cung nhà bạn. Con cái bạn như những chồi non của khóm ôliu ở chung quanh bàn ăn của bạn.” (Psalm 128:3)

Mặc dù đông con là một phúc lành lớn lao cha mẹ có thể dành cho nhau và cho những người con của họ cũng như cho xã hội - và trong cái nhìn tôn giáo – cho giáo hội nữa. Tuy vậy, nhiều gia đình ngày nay muốn số người trong nhà ít hơn. Họ viện dẫn những lý do như kinh tế gia đình, thời gian cha mẹ cần dành cho nhau, sức khỏe và sắc đẹp của phụ nữ. Ngoài ra, có nhiều lý do khác nữa khiến các cha mẹ ngày nay không muốn sinh nhiều con như thành đạt, theo đuổi sự nghiệp, công ăn việc làm, ước muốn được tự do, môi trường giáo dục của con cái, hệ thống săn sóc sức khỏe, và không muốn có trách nhiệm với con cái. “Quý hồ tinh bất quý hồ đa.” Sinh một hay hai đứa mà giáo dục được thì hơn là sinh nhiều mà để chúng hư. Nhưng thực tế lại chứng minh trái ngược. Câu ca dao Việt Nam xem ra có phần đúng trong nhiều gia đình hiện nay: “Có nhiều mà tốt, có một mà hư”. Nhiều phụ huynh đã rất thất vọng về con cái dù họ chỉ có một hay hai đứa.

Điều tồi tệ nhất, theo Eduard Habsburg, đó là nhiều mục tử (trong đó có cả một số giám mục) đang chơi trò chơi với thế giới hưởng thụ. Họ khuyến khích các cặp vợ chồng không nên có con sớm, hãy để giờ “hưởng thụ” với nhau, đợi đến khi cảm thấy mình có khả năng và sẵn sàng hãy sinh… Và đó là điều mà chúng ta cần các vị mục tử có tấm lòng. 

Câu hỏi ở đây là bao giờ thì “hưởng thụ” được cho là đủ? Khi nào là lúc nên hay chưa nên có con? Liệu đây có phải là những lời khuyên khôn ngoan, sáng suốt và mang ý thức trách nhiệm không? Quyết định muốn hoặc không muốn có con, và khả năng sinh con có thuộc về cha mẹ hay không? Theo tôi, muốn hay không muốn có con là quyền của con người, nhưng có hay không có con không thuộc quyền của cha mẹ. Kinh nghiệm của những gia đình hiếm muộn và mong có con đã cho tôi xác tín về điều này. Một số bạn bè của tôi có dư giả tiền bạc, thành công và có địa vị nhưng họ mong một đứa con mà không được, kể cả khi đã dùng phương pháp thụ tinh nhân tạo. Mong một đứa con mà không được, nói chi có nhiều con!