Ta muốn tình yêu, chứ không muốn hy lễ - Thiên Chúa nhìn bằng trái tim

Thứ Bảy Tuần III Mùa Chay

“Ta muốn tình yêu, chứ không muốn hy lễ”

(Hs 6,1b-6 ; Tv 50 ; Lc 18,9-14)

1. Bi kịch tinh thần của con người tôn giáo

Anh chị em thân mến,

Có một nghịch lý rất sâu trong đời sống thiêng liêng của con người.

Con người có thể rất đạo đức,
rất siêng năng thực hành tôn giáo,
rất trung thành với các nghi thức.

Nhưng trái tim lại xa Thiên Chúa.

Đó là một bi kịch âm thầm của đời sống tôn giáo:
người ta có thể sống trong tôn giáo mà không sống trong Thiên Chúa.

Ngôn sứ Hôsê hôm nay đã nghe một lời của Thiên Chúa làm rung chuyển toàn bộ nền tôn giáo hình thức của Israel:

“Ta muốn tình yêu, chứ không muốn hy lễ;
thích được các ngươi nhận biết hơn là được của lễ toàn thiêu.”
(Hs 6,6)

Thánh vịnh 50 lặp lại điều ấy bằng một giọng điệu rất sâu của linh đạo sám hối:

“Lễ tế đẹp lòng Thiên Chúa là tâm hồn tan nát khiêm cung.”

Còn Tin Mừng Luca kể cho chúng ta nghe một dụ ngôn rất nổi tiếng:
người Pharisêu và người thu thuế lên Đền Thờ cầu nguyện.

Ba bản văn ấy mở ra trước mắt chúng ta một cuộc mặc khải rất sâu về Thiên Chúa.

Thiên Chúa không tìm kiếm những nghi thức hoàn hảo.

Thiên Chúa tìm kiếm một trái tim thật.

2. Khi tôn giáo trở thành chiếc gương của cái tôi

Người Pharisêu trong dụ ngôn là một người đạo đức.

Ông ăn chay.
Ông nộp thuế thập phân.
Ông giữ luật.

Nếu nhìn từ bên ngoài, ông là một người tôn giáo mẫu mực.

Nhưng Tin Mừng Luca ghi lại một chi tiết rất tinh tế:

“Ông đứng và cầu nguyện với chính mình.”
(Lc 18,11)

Ông tưởng mình đang cầu nguyện với Thiên Chúa.

Nhưng thực ra ông đang cầu nguyện với chính cái tôi của mình.

Đây là một cơ chế tâm lý rất sâu của con người.

Trong phân tâm học, người ta nói tới một cơ chế gọi là tự biện minh nội tâm.

Con người cần cảm thấy mình đúng,
tốt,
công chính.

Và đôi khi tôn giáo trở thành một phương tiện rất tinh vi để bảo vệ hình ảnh của cái tôi.

Vì thế người Pharisêu nói:

“Lạy Chúa, con tạ ơn Chúa vì con không như những người khác.”

Đó là lúc tôn giáo trở thành so sánh.

Và khi tôn giáo trở thành so sánh,
nó lập tức sinh ra một thứ bệnh rất nguy hiểm của đời sống thiêng liêng:

kiêu ngạo thiêng liêng.

Kiêu ngạo thiêng liêng là cám dỗ tinh vi nhất.

Nó khiến con người nghĩ rằng:

* mình đạo đức hơn người khác

* mình gần Thiên Chúa hơn người khác

* mình công chính hơn người khác

Nhưng paradox thay:

càng nghĩ mình gần Thiên Chúa,
càng xa Người.

3. Người thu thuế và sự thật của con người

Trái lại, người thu thuế bước vào Đền Thờ với một tâm trạng hoàn toàn khác.

Tin Mừng mô tả ông bằng ba cử chỉ rất nhân học:

* ông đứng xa

* ông không dám ngước mắt lên trời

* ông đấm ngực

Đó là ngôn ngữ của một tâm hồn vừa khám phá ra sự thật về chính mình.

Trong đời sống thiêng liêng, khoảnh khắc quan trọng nhất không phải là lúc con người làm được nhiều việc đạo đức.

Nhưng là lúc con người nhìn thấy sự thật của mình trước mặt Thiên Chúa.

Triết gia hiện sinh Kierkegaard đã viết một câu rất sâu:

“Tội lỗi sâu nhất của con người là không muốn đứng trước Thiên Chúa như chính mình.”

Người thu thuế đã làm điều đó.

Ông không biện minh.
Ông không so sánh.
Ông không giải thích.

Ông chỉ nói một lời rất đơn sơ:

“Lạy Thiên Chúa, xin thương xót con là kẻ tội lỗi.”

Đó là lời cầu nguyện ngắn nhất trong Tin Mừng.

Nhưng cũng là lời cầu nguyện chân thật nhất của nhân loại.

4. Thiên Chúa tìm kiếm điều gì nơi con người?

Ở trung tâm của các bài đọc hôm nay là một mặc khải rất sâu.

Thiên Chúa nói:

“Ta muốn tình yêu, chứ không muốn hy lễ.”

Trong nguyên ngữ Do Thái, từ “tình yêu” ở đây là:

ḥesed (חסד).

Đây là một trong những từ đẹp nhất của Cựu Ước.

Nó không chỉ có nghĩa là tình cảm.

Nó có nghĩa là:

* tình yêu trung tín

* lòng thương xót

* sự trung thành giao ước

Nói cách khác:

Thiên Chúa không tìm kiếm những nghi thức tôn giáo trống rỗng.

Người tìm kiếm một mối tương quan sống động.

Một trái tim biết yêu.

Một trái tim biết tín thác.

Một trái tim biết để cho Thiên Chúa bước vào.

5. Sự khiêm nhường: cánh cửa của ân sủng

Cuối dụ ngôn, Đức Giêsu nói một câu làm đảo lộn mọi logic tôn giáo:

“Người thu thuế ra về được nên công chính.”

Không phải người đạo đức.

Mà là người ý thức mình không công chính.

Đây là một nghịch lý sâu của thần học thiêng liêng.

Ân sủng không đi vào nơi tự mãn.

Ân sủng đi vào nơi vết nứt của tâm hồn.

Giống như ánh sáng chỉ có thể đi vào căn phòng khi có một cánh cửa mở.

Sự khiêm nhường chính là cánh cửa của Thiên Chúa trong linh hồn con người.

Thánh Augustinô từng nói:

“Nếu bạn hỏi tôi con đường dẫn tới Thiên Chúa là gì,
tôi sẽ trả lời:
khiêm nhường, khiêm nhường, và khiêm nhường.”

6. Mùa Chay: hành trình trở về trái tim

Mùa Chay mà chúng ta đang sống không phải là mùa của những hy sinh bên ngoài.

Không phải chỉ là:

* ăn chay

* đọc kinh

* làm việc đạo đức

Tất cả những điều đó chỉ có ý nghĩa khi chúng dẫn chúng ta tới một trái tim mới.

Mùa Chay là hành trình trở về với trái tim của mình.

Là lúc con người dám nói với Thiên Chúa:

“Lạy Chúa, con không phải là người công chính.
Nhưng con muốn trở về với Ngài.”

Chính trong khoảnh khắc ấy,
một điều kỳ diệu xảy ra.

Không phải là con người trở nên hoàn hảo.

Nhưng là Thiên Chúa bước vào trái tim con người.

7. Khi con người trở thành sự thật

Điều đẹp nhất của dụ ngôn hôm nay là thế này:

Người thu thuế không trở thành người thánh ngay lập tức.

Ông chỉ trở thành một con người thật.

Và chính nơi sự thật ấy, Thiên Chúa gặp gỡ con người.

Thiên Chúa không sợ tội lỗi của chúng ta.

Điều Người sợ nhất là sự giả tạo của chúng ta.

Tội lỗi có thể được tha.

Nhưng một trái tim đóng kín trong tự mãn
thì không thể được chữa lành.

Kết

Anh chị em thân mến,

Mùa Chay là hành trình từ hy lễ đến tình yêu.

Từ hình thức tôn giáo
đến trái tim giao ước.

Từ cái tôi tự mãn
đến sự khiêm nhường trước Thiên Chúa.

Và khi con người dám đứng trước Thiên Chúa với tất cả sự thật của mình, chỉ nói một lời rất đơn sơ:

“Lạy Chúa, xin thương xót con.”

Thì ngay lúc ấy, trong thinh lặng của trái tim,

Thiên Chúa làm một phép lạ.

Không phải là con người trở nên hoàn hảo.

Nhưng là Thiên Chúa bắt đầu cư ngụ trong linh hồn con người.

Và đó chính là khởi đầu của ơn công chính và của một đời sống mới.

Amen.

++++++++++++

CHÚA NHẬT IV MÙA CHAY – NĂM A

“Thiên Chúa nhìn bằng trái tim – con người được chữa lành để nhìn thấy”

Các bản văn

* 1 Sm 16,1b.6-7.10-13a – Đavít được xức dầu

* Tv 22 – Chúa là mục tử

* Ep 5,8-14 – Hãy đứng dậy khỏi cõi chết

* Ga 9,1-41 – Người mù từ thuở mới sinh

I. BI KỊCH NHÂN HỌC CỦA CON NGƯỜI: CON NGƯỜI KHÔNG THẤY ĐƯỢC CHÍNH MÌNH

Tin Mừng hôm nay bắt đầu bằng một câu hỏi rất nhân bản và rất cổ xưa của con người:

“Ai đã phạm tội khiến anh ta sinh ra đã mù: anh ta hay cha mẹ anh ta?”

Đây không chỉ là một câu hỏi thần học.
Đây là câu hỏi của mọi nền văn hóa khi đứng trước đau khổ.

Con người không chịu nổi sự vô nghĩa của khổ đau.
Cho nên tâm trí chúng ta lập tức tìm một thủ phạm.

Trong chiều sâu tâm lý học tôn giáo,
đó là cơ chế phòng vệ của con người:

* nếu đau khổ có nguyên nhân

* thì thế giới vẫn còn có trật tự

* và Thiên Chúa vẫn có thể hiểu được.

Nhưng Đức Giêsu phá vỡ hoàn toàn lối suy nghĩ ấy:

“Không phải anh ta, cũng không phải cha mẹ anh ta.”

Nghĩa là:

khổ đau không phải lúc nào cũng là hậu quả của tội lỗi.

Có những đau khổ trong lịch sử nhân loại
chỉ có thể hiểu được trong ánh sáng của công trình Thiên Chúa.

Đức Giêsu nói:

“Nhưng là để các công trình của Thiên Chúa được tỏ hiện.”

Điều này mở ra một chân trời rất sâu của thần học thiêng liêng:

Có những vết thương trong đời người
trở thành nơi Thiên Chúa mặc khải ánh sáng của Người.

II. THIÊN CHÚA KHÔNG NHÌN NHƯ CON NGƯỜI NHÌN

Bài đọc I cho chúng ta một câu tuyệt đẹp trong toàn bộ Kinh Thánh:

“Con người nhìn theo dáng vẻ bề ngoài,
nhưng Đức Chúa nhìn thấu tận tâm can.”

Đây là một cuộc cách mạng thần học.

Trong thế giới cổ đại
vua phải là người:

* mạnh

* cao lớn

* uy quyền

* có dáng vẻ oai phong.

Samuel cũng bị cuốn vào cách nhìn ấy.

Khi thấy Eliab, ông nghĩ ngay:

“Chắc chắn đây là người được xức dầu.”

Nhưng Thiên Chúa nói:

“Đừng nhìn dáng vẻ bề ngoài của nó.”

Và Thiên Chúa chọn Đavít.

Một cậu bé chăn chiên.
Một người không ai nghĩ tới.

Đây là một trong những quy luật sâu nhất của lịch sử cứu độ:

Thiên Chúa thường chọn:

* Abel thay vì Cain

* Isaac thay vì Ishmael

* Jacob thay vì Esau

* David thay vì các anh

* Maria thay vì những người quyền lực.

Bởi vì Thiên Chúa nhìn bằng trái tim.

III. MÙ LÒA: BIỂU TƯỢNG CỦA TÌNH TRẠNG NỘI TÂM CON NGƯỜI

Người mù trong Tin Mừng Gioan là một biểu tượng nhân học cực kỳ sâu sắc.

Anh mù từ khi sinh ra.

Nghĩa là:

anh chưa bao giờ thấy ánh sáng.

Đó là hình ảnh của tình trạng con người sau tội nguyên tổ.

Con người sinh ra:

* với khát vọng vô hạn

* nhưng với nhận thức bị che phủ.

Trong phân tâm học tôn giáo,
có thể nói rằng con người mang trong mình một vùng vô thức mù lòa.

Chúng ta:

* không thấy chính mình

* không thấy Thiên Chúa

* không thấy ý nghĩa của đời mình.

Nhưng điều đáng kinh ngạc là:

người mù trong câu chuyện dần dần thấy.

Trong khi đó
những người tưởng mình thấy lại càng mù hơn.

Đây là nghịch lý lớn của Tin Mừng.

IV. HÀNH TRÌNH THỨC TỈNH CỦA CON NGƯỜI

Câu chuyện trong Gioan 9 là một hành trình thiêng liêng.

1. Gặp Đức Giêsu

Đức Giêsu làm một cử chỉ rất lạ:

Người trộn bùn với nước bọt.

Điều này nhắc lại St 2:

Thiên Chúa tạo dựng con người từ bụi đất.

Nghĩa là:

Đức Giêsu đang tái tạo con người.

Người mù không chỉ được chữa lành.
Anh được tạo dựng lại.

2. Đi rửa ở hồ Silôê

Đức Giêsu nói:

“Hãy đi rửa ở hồ Silôê.”

Anh đi.
Anh vâng lời.

Và anh thấy.

Trong thần học Gioan,
nước luôn gợi đến:

* phép rửa

* Thánh Thần

* sự tái sinh.

Nghĩa là:

ánh sáng của đức tin đến qua một hành vi vâng phục.

3. Một hành trình đức tin

Điều rất đẹp trong câu chuyện này là:

người mù từng bước khám phá Đức Giêsu.

Lúc đầu anh chỉ nói:

“Người tên là Giêsu.”

Sau đó:

“Ngài là một ngôn sứ.”

Sau nữa:

“Nếu ông ấy không bởi Thiên Chúa thì không thể làm gì.”

Và cuối cùng:

“Lạy Chúa, con tin.”

Đây là hành trình của mọi người Kitô hữu.

Đức tin không phải là một ánh sáng đến ngay lập tức.

Đức tin là một bình minh từ từ mở ra trong tâm hồn.

V. ÁNH SÁNG CỦA CHÚA KITÔ

Thánh Phaolô nói một câu tuyệt đẹp:

“Từ trong cõi chết, hãy đứng lên
và Chúa Kitô sẽ chiếu sáng trên ngươi.”

Đây không chỉ là một lời kêu gọi luân lý.

Đây là một lời đánh thức linh hồn con người.

Có một thứ mù lòa còn nguy hiểm hơn mù mắt:

đó là mù tâm hồn.

Khi con người:

* không còn thấy Thiên Chúa

* không còn thấy sự thật

* không còn thấy tình yêu.

Thế giới hôm nay đầy những ánh sáng:

* màn hình

* công nghệ

* tri thức.

Nhưng nghịch lý của thời đại là:

con người có thể nhìn thấy mọi thứ
nhưng không thấy ý nghĩa của cuộc đời.

Vì vậy Thánh Phaolô nói:

“Trước kia anh em là bóng tối,
nhưng bây giờ anh em là ánh sáng trong Chúa.”

VI. CHÚA LÀ MỤC TỬ DẪN CON NGƯỜI RA KHỎI BÓNG TỐI

Thánh vịnh hôm nay là một trong những lời cầu nguyện đẹp nhất của Kinh Thánh:

“Chúa là mục tử chăn dắt tôi,
tôi chẳng thiếu thốn gì.”

Đây là linh đạo của sự tin tưởng.

Người mục tử:

* dẫn con người qua thung lũng tối

* qua sa mạc

* qua bóng chết.

Nhưng điều kỳ diệu là:

“Dù qua thung lũng tối
con không sợ gì.”

Vì Thiên Chúa ở đó.

Đó là ánh sáng sâu xa nhất của đức tin:

Thiên Chúa hiện diện trong chính bóng tối của đời ta.

VII. LỜI MỜI GỌI CỦA MÙA CHAY

Tin Mừng kết thúc bằng một câu rất mạnh của Đức Giêsu:

“Ta đến thế gian này để xét xử:
cho người không thấy được thấy
và kẻ thấy lại trở nên mù.”

Mùa Chay không chỉ là thời gian ăn chay.

Mùa Chay là thời gian mở mắt tâm hồn.

Có thể chúng ta:

* biết rất nhiều về tôn giáo

* biết rất nhiều về Kinh Thánh

* biết rất nhiều về giáo lý.

Nhưng câu hỏi sâu xa là:

chúng ta có thực sự thấy Chúa không?

Có những người mù nhưng thấy.

Có những người thấy nhưng mù.

VIII. LỜI KẾT CHIÊM NIỆM

Anh chị em thân mến,

Câu chuyện người mù hôm nay
là câu chuyện của mỗi người chúng ta.

Chúng ta bước đi trong cuộc đời
giữa những vùng tối của tâm hồn.

Nhưng Đức Kitô vẫn đi ngang qua cuộc đời ta.

Người vẫn nói:

“Hãy đi rửa.”

Hãy để Người chạm vào mắt chúng ta.

Hãy để Người tạo dựng lại trái tim chúng ta.

Và một ngày kia
sau hành trình dài của đức tin

chúng ta cũng sẽ nói như người mù:

“Lạy Chúa, con tin.”

Và trong ánh sáng ấy
chúng ta sẽ thấy:

* Thiên Chúa

* con người

* và chính cuộc đời mình.

Amen.