ĐHY Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận: ‘Niềm hy vọng luôn hiện hữu trong mọi hoàn cảnh’
ĐHY Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận: ‘Niềm hy vọng luôn hiện hữu trong mọi hoàn cảnh’
Sau 13 năm bị giam cầm chính trị—trong đó có 9 năm biệt giam—cuốn sách “Đường hy vọng” của Đức Hồng y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận vẫn tiếp tục mang đến niềm hy vọng và nguồn cảm hứng cho mọi người trên khắp thế giới, 50 năm sau khi được xuất bản.
Được thụ phong linh mục và sống đức tin Công giáo giữa chế độ Cộng sản chống Công giáo ở Việt Nam những năm 1970-1980, khi đó, ngài là Giám mục Nha Trang, đã bị bắt và bị bỏ tù mà không qua xét xử. Năm 2002, Đức Hồng y Văn Thuận qua đời tại Roma, và 15 năm sau, Đức Giáo Hoàng Phanxicô tuyên bố ngài là Đấng Đáng kính.
Giờ đây, tại chính nơi đó—Hội trường Hiệp ước Lateran tại Điện Lateran—nơi diễn ra lễ kết thúc giai đoạn giáo phận trong tiến trình phong chân phước cho Đức Hồng y Văn Thuận năm 2013, một hội nghị kỷ niệm 50 năm ngày xuất bản cuốn sách đã nhấn mạnh tầm quan trọng của tác phẩm này và di sản trường tồn của Đức Hồng y Nguyễn Văn Thuận.
Mở đầu hội nghị, người điều hành, nhà báo Alessandro De Carolis của Vatican Media, thông báo rằng Đức Thánh Cha Leo XIV đã gửi một thông điệp nhân dịp này. Đức Thánh Cha gửi lời chúc tốt đẹp nhất cho sự kiện này, mà theo thông điệp do Đức Hồng y Quốc vụ khanh Pietro Parolin ký, giúp tái khám phá “chứng nhân Kitô giáo sốt sắng” của vị “mục tử quảng đại” này, người có tấm gương “vẫn còn rất phù hợp cho đến ngày nay.”
Đức Hồng y Nguyễn Văn Thuận nhắc nhở chúng ta rằng, thực tế, “niềm hy vọng Kitô giáo được sinh ra từ cuộc gặp gỡ với Đức Kitô và được hình thành trong một cuộc sống hiến dâng cho Thiên Chúa và cho tha nhân,” Đức Thánh Cha khẳng định.
Dành tặng cho một quốc gia chia rẽ
Suy tư về cuộc đời của vị Hồng y khả kính người Việt Nam, Đức Hồng y Michael Czerny, Bộ trưởng Bộ Phát triển Con người Toàn diện, đã mô tả Đức Hồng y Nguyễn Văn Thuận không chỉ là người thúc đẩy công lý và hòa bình mà còn là hiện thân của “những giá trị này trong lời nói và hành động.”
Cuộc đời của ngài phản ảnh sứ mệnh và tất cả những gì ngài đã thúc đẩy: tình nguyện làm linh mục tuyên úy tại nững bệnh viện, nhà tù và trại phong. Hơn nữa, Đức Hồng y Nguyễn Văn Thuận đã khởi xướng nhiều sáng kiến giáo dục và xã hội, dành thời gian thúc đẩy sự hòa giải trong một quốc gia chia rẽ.
Như Đức Hồng y Czerny đã nhấn mạnh, công việc này không kết thúc khi Đức Hồng y Nguyễn Văn Thuận bị giam cầm. Thay vào đó, ngài “duy trì thái độ này đối với các tù nhân khác, cả Kitô hữu và không phải Kitô hữu, thậm chí cả với những người cai ngục của mình.”
Sau khi được trả tự do năm 1988, vị Hồng y người Việt Nam sống ở Roma từ năm 1991, không thể trở về quê hương. Tuy nhiên, chính trong những năm tháng không giữ chức vụ chính thức này, “ngài đã làm những công việc ấn tượng trong việc hỗ trợ người tị nạn Việt Nam trên toàn cầu, cả về mặt con người và tinh thần, thúc đẩy mạng lưới viện trợ quốc tế và nhiều sáng kiến khác nhau.”
Di sản của ngài cũng tiếp tục được lưu truyền thông qua đóng góp của ngài vào việc biên soạn Bộ Giáo lý Xã hội của Giáo hội, với mục tiêu đáp ứng tiếng kêu gọi công bằng xã hội dưới ánh sáng đức tin Công giáo.
Hồi ức của một người chị
Hôm nay, “chúng ta đều chứng kiến sức mạnh hiện diện của Thiên Chúa qua câu chuyện về người chăn chiên bị tách khỏi đàn chiên, nhưng vẫn luôn gắn bó mật thiết với nhau qua Lời Chúa,” Bà Élisabeth Nguyễn Thị Thu Hồng, em gái của Đức Hồng y Văn Thuận, chia sẻ.
Bà nhớ lại di sản của gia đình mình – thậm chí trước cả anh trai bà – những người đã bị bách hại và thậm chí bị giết hại vì đức tin. Từ năm 1845 đến năm 1862, “kế hoạch của hoàng đế lúc bấy giờ là khiến họ cuối cùng quên đi đức tin của mình,” Bà Thu Hồng giải thích, dẫn đến nhiều Kitô hữu mất mạng để bảo vệ đức tin Công giáo.
Tuy nhiên, những Kitô hữu ở Việt Nam đã không từ bỏ niềm tin của mình. Thay vào đó, như Bà Thị Thu Hồng nhấn mạnh, họ “vẫn giữ vững sự gắn kết về mặt tình cảm và tinh thần… bằng cách bám víu vào một vài câu trong Phúc Âm hoặc những lời cầu nguyện được viết trên những mẩu giấy vụn và giấu trong đồ đạc của mình.. Nhiều thế kỷ sau, vào năm 1975, điều tương tự cũng xảy ra khi nững Kitô hữu bám chặt vào đức tin của họ giữa lúc bị bách hại. Chính trong thời gian này, 1001 bài suy niệm của Đức Hồng y Văn Thuận bắt đầu được truyền bá trong những gia đình, nhà tù và trại giáo dục.
Từ đó, vào thập niên 1980, những bài suy niệm này được chính thức thu thập và sắp xếp thành cuốn sách hiện nay được biết đến với tên gọi ‘Đường hy vọng’. Bà Thu Hồng chia sẻ về cách những bài suy niệm này đã mang “sự hiện diện của Chúa Giêsu đến với những người tín hữu đang gặp khó khăn” và trở thành một di sản lâu dài cho mọi người trên khắp thế giới, đặc biệt là những người đang sống ở Á châu ngày nay.
“Tôi nghĩ đối với Giáo hội ở Á châu – giờ đây khi chiến tranh không còn tàn khốc như trước – đối với họ (đó là về) việc xây dựng lại xã hội, xây dựng lại những gì đã bị phá vỡ trước đây, và bắt đầu mở cửa với thế giới. (Đó cũng là về việc mang đến) cho thế giới một mô hình về việc sống chung trong sự hợp tác và hòa bình,” Bà Thu Hồng chia sẻ với Vatican News bên lề sự kiện.
Một mẫu gương đích thực về đời sống Kitô giáo và đời sống linh mục
Dù cuộc đời không hề dễ dàng, Đức Hồng y Nguyễn Văn Thuận vẫn kiên định trong đức tin. Đức Hồng y Lazzaro You Heung-sik, Bộ trưởng Bộ Giáo sỹ, nhấn mạnh rằng, sau khi mất tất cả, vị hồng y người Việt Nam đã “đưa ra một lựa chọn mới và sâu sắc cho Chúa: Thiên Chúa, chứ không phải các việc làm của Thiên Chúa.”
Sau khi gặp gỡ trực tiếp với Đức Hồng y Nguyễn Văn Thuận, vị trưởng Bộ đã mô tả ngài là “một người hiền lành, thanh thản và tự do nội tâm” với tấm lòng hướng về các linh mục. Ngài là người biết cách truyền giáo trong mọi hoàn cảnh—ngay cả trong những hoàn cảnh mà hầu hết mọi người không thể gặp phải.
Bị giam cầm, Đức Hồng y Nguyễn Văn Thuận đã chạm đến cuộc sống của những người cai ngục và bạn tù. Đức Hồng y You Heung-sik nhớ lại lời chứng của một trong những người cai ngục, người mà nhiều năm sau khi gặp vị hồng y tương lai, đã được rửa tội. “Gặp gỡ Đức Giám mục Thuận là cuộc gặp gỡ quan trọng nhất trong đời tôi,” người cai ngục giải thích, “Ngài đã dẫn dắt tôi trên con đường trở thành công dân của Nước Trời, một công dân của công lý và hòa bình.”
Từ Việt Nam đến Hoa Kỳ
Trong bối cảnh thế giới ngày nay—đầy xung đột và bạo lực—Đức Giám mục phụ tá Thanh Nguyễn của Quận Cam, California, nhấn mạnh rằng cuốn sách của Đức Hồng y Văn Thuận là lời nhắc nhở rằng hy vọng không phải là điều gì đó đến từ bên ngoài.
Cuốn ‘Đường hy vọng’, mời gọi thế giới suy ngẫm về nguồn gốc của hy vọng. Như Đức Giám mục phụ tá đã lưu ý, cuộc đời của Đức Hồng y Nguyễn Văn Thuận đã làm chứng cho thấy hy vọng bắt nguồn từ “niềm tin rằng không có gì trên thế giới này có thể phân biệt được đức tin trong chúng ta.” Ngài đã nêu gương một trong những tù nhân Phật giáo quen biết Đức Hồng y Nguyễn Văn Thuận. Vị hồng y người Việt Nam đã giải thích với người bạn tù của mình rằng “người cộng sản có thể lấy đi mọi thứ, nhưng họ không thể lấy đi đức tin của anh.”
Vì vậy, trả lời câu hỏi về thông điệp mà thế giới có thể rút ra từ cuốn sách hy vọng của Đức Hồng y Văn Thuận 50 năm sau khi được viết, Đức Giám mục Nguyễn nói, “Không có gì có thể đánh bại được cảm giác hy vọng đó nếu bạn thực sự tin vào Chúa Giêsu Kitô và trung thành, chân thành bước theo Người.”
Jos. Nguyễn Minh Sơn