Vì Sao Đọc Bài Thương Khó Trong Chúa Nhật Lễ Lá?

VÌ SAO ĐỌC BÀI THƯƠNG KHÓ TRONG CHÚA NHẬT LỄ LÁ?

Có một điều khiến nhiều người không khỏi thắc mắc mỗi khi tham dự phụng vụ Chúa Nhật Lễ Lá: tại sao trong một ngày tưởng như tràn đầy niềm vui, khi Hội Thánh long trọng tưởng niệm việc Chúa Giêsu khải hoàn tiến vào Giêrusalem giữa tiếng tung hô “Hosanna”, lại xuất hiện ngay sau đó một bầu khí trang nghiêm, lắng đọng, thậm chí nặng trĩu khi Bài Thương Khó được công bố? Lẽ ra, theo suy nghĩ tự nhiên, ngày này phải là một ngày của niềm vui thuần túy, của tiếng hát, của cành lá vẫy mừng, của chiến thắng hiển nhiên. Vậy mà phụng vụ lại “đột ngột” dẫn chúng ta đi vào con đường khổ nạn, vào những giờ phút đen tối nhất của lịch sử cứu độ. Điều đó không phải là một sự “lệch tông”, cũng không phải là một sự “chen ngang” không hợp lý, nhưng trái lại, là một chọn lựa thần học và mục vụ vô cùng sâu sắc của Hội Thánh, chứa đựng một chân lý lớn lao về mầu nhiệm cứu độ.

Trước hết, lý do đơn giản nhưng rất thực tế: đó là truyền thống lâu đời của Hội Thánh. Ngay từ những thế kỷ đầu, các Kitô hữu đã dần hình thành thói quen công bố Bài Thương Khó không chỉ trong Thứ Sáu Tuần Thánh mà còn trong Chúa Nhật Lễ Lá. Truyền thống này không phải ngẫu nhiên mà có, nhưng xuất phát từ một hoàn cảnh mục vụ rất cụ thể: không phải mọi tín hữu đều có điều kiện tham dự đầy đủ các cử hành trong Tam Nhật Thánh – thời gian cao điểm và linh thiêng nhất của năm phụng vụ. Dù Giáo hội Công giáo luôn mời gọi con cái mình tham dự trọn vẹn hành trình từ Tiệc Ly đến Thập Giá và Phục Sinh, nhưng thực tế đời sống – công việc, gia đình, hoàn cảnh cá nhân – khiến nhiều người không thể hiện diện trong ngày tưởng niệm cuộc khổ nạn của Chúa.

Chính vì thế, việc công bố Bài Thương Khó ngay trong Chúa Nhật Lễ Lá trở thành một cử chỉ mục vụ đầy lòng thương xót: ít là một lần trong năm, mọi tín hữu – dù không thể đến nhà thờ vào ngày Thứ Sáu Tuần Thánh – vẫn được nghe, được chạm vào, được bước vào mầu nhiệm Thập Giá. Như vậy, Hội Thánh không để ai bị “bỏ lại phía sau” trong hành trình cứu độ. Đây không chỉ là một giải pháp thực tế, mà còn là một biểu lộ cụ thể của tình mẫu tử của Hội Thánh, luôn tìm cách đưa con cái mình đến gần hơn với mầu nhiệm của Chúa Kitô.

Nhưng nếu chỉ dừng lại ở lý do thực hành thì vẫn chưa đủ. Lý do thứ hai – và quan trọng hơn – nằm ở chính bản chất của phụng vụ. Phụng vụ không phải là một vở kịch tái hiện lịch sử theo trình tự thời gian, cũng không phải là một bộ phim được dựng lại để chúng ta “xem lại” những gì đã xảy ra trong quá khứ. Nếu chỉ là tái hiện lịch sử, thì Chúa Nhật Lễ Lá chỉ cần một cuộc rước long trọng, vài cành lá, vài bài hát vui tươi là đã đủ. Nhưng phụng vụ là hiện tại hóa mầu nhiệm, là làm cho biến cố cứu độ trở nên sống động và hữu hiệu ngay trong hôm nay, nơi đây, cho mỗi người chúng ta.

Chính vì thế, trong cùng một cử hành, Hội Thánh đặt cạnh nhau hai thực tại tưởng như đối lập: vinh quang và đau khổ, tung hô và kết án, cành lá và thập giá. Khi chúng ta vừa cầm cành lá tung hô “Hosanna”, thì ngay sau đó lại nghe tiếng đám đông hét lên “Đóng đinh nó vào thập giá!”. Sự chuyển đổi đột ngột này không phải để gây “sốc”, nhưng để lột trần một sự thật sâu xa về con người: lòng người dễ thay đổi, đức tin dễ lung lay, và chính chúng ta cũng có thể vừa là người tung hô, vừa là kẻ quay lưng với Chúa.

Trong ánh sáng đó, Chúa Nhật Lễ Lá trở thành một tấm gương soi cho mỗi tín hữu. Ta nhận ra mình trong đám đông hôm ấy: có lúc nhiệt thành, có lúc hời hợt; có lúc trung thành, có lúc phản bội. Và chính trong sự thật ấy, ta hiểu rằng cuộc Thương Khó không phải là câu chuyện của “người khác”, nhưng là câu chuyện của chính mình. Chính tội lỗi của ta, sự yếu đuối của ta, những lần ta chọn sai, đã góp phần vào con đường thập giá của Chúa.

Hơn nữa, việc đọc Bài Thương Khó ngay trong ngày Lễ Lá còn giúp ta hiểu đúng về vương quyền của Chúa Giêsu. Khi tiến vào Giêrusalem, Ngài được tung hô như một vị vua. Nhưng Ngài không phải là một vị vua theo kiểu trần gian. Ngài không đến để chinh phục bằng gươm giáo, không thiết lập quyền lực bằng bạo lực. Vương quyền của Ngài chỉ thực sự được tỏ lộ trong cuộc Vượt Qua, khi Ngài bước lên thập giá. Chính thập giá – biểu tượng của thất bại và ô nhục trong mắt thế gian – lại trở thành ngai vàng vinh quang của Ngài.

Điều này làm đảo lộn mọi suy nghĩ thông thường của con người. Ta thường gắn vinh quang với thành công, quyền lực, chiến thắng; còn đau khổ thì bị xem như thất bại, thua cuộc. Nhưng nơi Chúa Giêsu, tất cả được đảo ngược: chính khi bị treo trên thập giá, Ngài mới thực sự chiến thắng; chính khi bị hạ nhục, Ngài mới được tôn vinh. Như lời ngôn sứ Isaia đã nói: “Người đã chịu sửa trị để chúng ta được bình an, đã mang thương tích cho chúng ta được chữa lành.” Đó không chỉ là một lời tiên báo, mà là chìa khóa để hiểu toàn bộ mầu nhiệm cứu độ.

Vì thế, Chúa Nhật Lễ Lá không phải là một ngày vui tách biệt, nhưng là cánh cửa dẫn vào Tuần Thánh. Nó giống như một khúc dạo đầu, nơi mọi chủ đề chính đã được giới thiệu: vinh quang và thập giá, trung thành và phản bội, tình yêu và tội lỗi, cái chết và sự sống. Khi nghe Bài Thương Khó, ta không bị kéo ra khỏi niềm vui của Lễ Lá, nhưng được dẫn sâu hơn vào ý nghĩa thật của niềm vui ấy. Đó không phải là niềm vui bề ngoài, chóng qua, nhưng là niềm vui được cứu độ, niềm vui phát sinh từ tình yêu hiến mình đến cùng.

Sau cùng, việc đọc Bài Thương Khó trong ngày này còn là một lời mời gọi mỗi Kitô hữu bước vào cuộc Vượt Qua của chính mình. Phụng vụ không chỉ kể lại điều Chúa đã làm, nhưng mời gọi ta tham dự vào điều đó. Nghĩa là, ta cũng được mời gọi đi từ những “Lễ Lá” trong đời – những lúc thành công, được khen ngợi, được tung hô – đến những “Thứ Sáu Tuần Thánh” – những lúc thử thách, đau khổ, bị hiểu lầm, bị bỏ rơi. Nhưng nếu biết kết hợp với Chúa, thì chính những thập giá ấy lại trở thành con đường dẫn đến Phục Sinh.

Như vậy, việc đọc Bài Thương Khó trong Chúa Nhật Lễ Lá không phải là một nghịch lý, mà là một mạc khải. Nó cho thấy rằng không thể có vinh quang thật nếu không đi qua thập giá, không thể có Phục Sinh nếu không có Thương Khó. Và hơn thế nữa, nó nhắc ta rằng toàn bộ hành trình ấy không chỉ là của Chúa Giêsu năm xưa, mà là hành trình đang tiếp diễn trong đời sống của mỗi người hôm nay. Khi ta lắng nghe Bài Thương Khó, không phải chỉ để hiểu, nhưng để được biến đổi, để bước vào mầu nhiệm tình yêu, nơi Đấng đã hiến mình vì ta, để ta được sống và sống dồi dào.

Lm. Anmai, CSsR