ĐHY Parolin: Chuyến thăm Monaco của ĐGH Leo là lời mời gọi đến với đức tin và sự gặp gỡ
ĐHY Parolin: Chuyến thăm Monaco của ĐGH Leo là lời mời gọi đến với đức tin và sự gặp gỡ
Công quốc Monaco đang chờ đón Người kế vị Thánh Phêrô. Chuyến đi đầu tiên của Đức Thánh Cha Leo đến Âu châu ngoài nước Ý được xem như một dấu hiệu cụ thể của sự gần gũi và khích lệ trong đức tin, không chỉ đối với cộng đồng của quốc gia Công giáo nhỏ bé này, mà còn đối với toàn thể nhân loại. Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Vatican, bày tỏ hy vọng rằng “chuyến đi này sẽ tạo động lực mới cho sứ mệnh của Giáo hội địa phương, củng cố cam kết chung trên những mặt trận cấp bách” như bảo vệ tạo hóa, bảo vệ sự sống và thúc đẩy tình đoàn kết quốc tế, mà không quên “những người dễ bị tổn thương nhất.”
Thưa Đức Hồng Y, chuyến thăm Công quốc Monaco của Đức Thánh Cha mang ý nghĩa gì?
Như mọi người đều biết, đây là điểm đến Âu châu đầu tiên của Đức Thánh Cha Leo XIV ngoài nước Ý, điều này khiến nó trở thành một lựa chọn độc đáo. Về mặt lịch sử, chuyến thăm này còn mang ý nghĩa đặc biệt, vì chuyến thăm cuối cùng của một Giáo hoàng đến Monaco diễn ra vào thế kỷ 16, khi Đức Giáo hoàng Phaolô III đến đó trong bối cảnh đàm phán hòa bình giữa Charles V và Francis I. Ngoài ra, còn có nhiều điểm tương đồng giữa Tòa Thánh và Monaco, nơi Công giáo vẫn là quốc giáo, điều khá đặc biệt trong bối cảnh Âu châu hiện nay, đặc biệt là về việc bảo vệ sự sống và những vấn đề đạo đức sinh học khác. Cuối cùng, trong số 40.000 cư dân của Công quốc, khoảng 10.000 người là công dân Monaco, những người vẫn gắn bó kiên quyết với truyền thống và tín ngưỡng đặc biệt của họ, nền tảng của bản sắc, sự thống nhất và tính liên tục của những thể chế; tôi đang nghĩ đến lễ kỷ niệm quan trọng của Thánh Devota vào hạ tuần tháng Một. Như vậy, chuyến thăm chính thức của Đức Thánh Cha hoàn toàn phù hợp với chuyến thăm mục vụ của Người kế vị Thánh Phêrô.
Monaco là một trong những quốc gia nhỏ nhất trên thế giới. Trong bối cảnh toàn cầu căng thẳng và chiến tranh hiện nay, khi nhiều người nói về cuộc khủng hoảng của chủ nghĩa đa phương, làm thế nào những thực tế như vậy có thể đóng góp vào việc xây dựng một trật tự quốc tế hòa bình và công bằng?
Trong thời đại mà luật pháp quốc tế dường như suy yếu và đôi khi bị lu mờ bởi “lôgic quyền lực”, với sự trở lại nguy hiểm của những lý thuyết biện minh cho những cuộc chiến tranh phòng ngừa, chỉ có khả năng châm ngòi cho thế giới bùng cháy và đảo ngược sức mạnh của luật pháp thành luật vũ lực, những quốc gia nhỏ chứng tỏ là những người bảo vệ tự nhiên của chủ nghĩa đa phương. Họ đại diện cho một thành trì thiết yếu chống lại những xu hướng độc đoán bởi vì, đối với một quốc gia nhỏ, những chuẩn mực pháp lý không phải là gánh nặng mà là sự bảo đảm lớn nhất cho sự tồn tại và tự do. Ngày nay, ảnh hưởng quốc tế không còn chỉ được đo bằng sức mạnh quân sự, mà bằng uy tín đạo đức và khả năng đóng vai trò là cầu nối trung lập cho sự hòa giải. Những thực tế như Monaco cho thấy rằng an ninh đích thực không nằm ở vũ khí, mà ở sự ổn định của những mối quan hệ. Một nền hòa bình trường cửu trước hết phải “công bằng”, dựa trên sự tôn trọng nhân phẩm chứ không phải là sự cân bằng áp đặt. Thường thì chính những quốc gia nhỏ lại dẫn đầu chương trình nghị sự toàn cầu về những thách thức sinh tồn như bảo vệ đại dương và phát triển bền vững, những vấn đề vượt qua biên giới địa lý và đòi hỏi trách nhiệm chung.
Đức Thánh Cha nhắc lại rằng hòa bình không thể được xây dựng bằng vũ khí. Thông điệp nào có thể được rút ra từ chuyến thăm Âu châu đầu tiên này?
Việc Đức Thánh Cha chọn Monaco cũng là một phần của logic chiến lược phù hợp với truyền thống ngoại giao của Tòa Thánh. Trong chuyến tông du này, người ta có thể nhận thấy sự tiếp nối với triều đại giáo hoàng trước đây, vốn coi Địa Trung Hải là một phòng thí nghiệm hòa bình để phát triển “sự chung sống hòa bình trong khác biệt”. Ngay từ thập niên 1950, Giorgio La Pira đã nhận thấy giá trị và vai trò địa chính trị của không gian Địa Trung Hải như một điểm then chốt cho hòa bình thế giới, từ đó “làn sóng đàm phán và hòa bình sẽ lan đến những dân tộc trên toàn trái đất!”. Tuy nhiên, Đức Thánh Cha mạnh mẽ nhắc lại rằng điều kiện tiên quyết cho hòa bình giữa những dân tộc nằm ở sự hiệp nhất với Thiên Chúa và với chính bản thân mình. Chỉ con người hòa giải mới có khả năng tham gia vào động lực hòa bình và trở thành tác nhân hòa giải trong cuộc sống hàng ngày.
Monaco nằm ở trung tâm Âu châu và hướng ra Địa Trung Hải, một khu vực đang đối mặt với nhiều thách thức lớn: từ xung đột đến vấn đề di cư. Những quốc gia Âu châu nên có những hành động gì trong bối cảnh này?
Trong bối cảnh xung đột nghiêm trọng và làn sóng người di cư ồ ạt hiện nay, với hơn 600 người thiệt mạng ở Địa Trung Hải chỉ trong hai tháng đầu năm 2026, con số cao nhất kể từ năm 2014, những quốc gia Âu châu được kêu gọi trở thành “ngọn hải đăng của nền văn minh và nhân đạo”. Trước mối đe dọa của những cuộc xung đột không hồi kết và sự leo thang chiến tranh, cần phải hành động với “lòng can đảm và sự kiên nhẫn” trong việc xây dựng con đường đối thoại, tránh mọi sự quay trở lại logic tái vũ trang. Âu châu phải tìm lại nguồn cảm hứng của những nhà lập quốc, chuyển từ logic lợi ích quốc gia hẹp hòi và chủ nghĩa vị kỷ hướng đến an ninh sang một dự án hội nhập và đoàn kết đích thực, đặt phẩm giá con người làm trung tâm của mọi chính sách. Trước sự xói mòn những chuẩn mực toàn cầu, những quốc gia Âu châu được kêu gọi khẳng định lại tính ưu việt của luật pháp quốc tế, sử dụng đàm phán như công cụ duy nhất cho một nền hòa bình công bằng, không chỉ đơn thuần là sự vắng mặt của chiến tranh, mà là việc xây dựng một chân lý chung. Đối với thách thức di cư, không thể giải quyết bằng cách đóng cửa hay xây dựng tường rào, mà phải giải quyết tận gốc nguyên nhân khiến cả một dân tộc phải rời bỏ quê hương, và bằng cách đầu tư vào “quyền không phải di cư” thông qua sự ổn định và tăng trưởng kinh tế ở những quốc gia xuất xứ. Cần cấp bách phải chuyển từ quản lý tình trạng khẩn cấp sang tầm nhìn chiến lược kết hợp tiếp nhận, bảo vệ quyền và hội nhập, tái khám phá sứ mệnh nhân văn và Kitô giáo của Âu châu. An ninh thực sự của Âu châu không được xây dựng trong sự cô lập, mà trong sự cởi mở có trách nhiệm, đầu tư vào giới trẻ và cam kết về công bằng xã hội chung ở cả hai bờ Địa Trung Hải.
Địa Trung Hải thường được mô tả là “cầu nối giữa những dân tộc và tôn giáo”. Ngài có tin rằng nó vẫn có thể đóng vai trò này?
Địa Trung Hải không chỉ đơn thuần là tọa độ địa lý, mà là ngã ba đường tinh thần và văn hóa: đây là sứ mệnh mà lịch sử giao phó cho chúng ta. Sứ mệnh này không phải là sự thừa kế tự động của quá khứ, mà là một cam kết cần được đổi mới mỗi ngày thông qua một nền văn hóa gặp gỡ. Vì hòa bình thường được xây dựng bắt đầu từ biên giới, nên ngày nay bờ biển này được kêu gọi trở thành những phòng thí nghiệm thường trực cho đối thoại liên tôn và hợp tác chính trị. Mục tiêu rất tham vọng: biến sự gần gũi về địa lý thành tình huynh đệ thực sự. Bất chấp những căng thẳng, đã có rất nhiều “mầm mống hòa bình” – những người trẻ, những cộng đồng và những thực thể giáo hội – đang nỗ lực để sự đa dạng không bị coi là mối đe dọa, mà là một sự phong phú chung. Nỗ lực của chúng ta, vừa mang tính ngoại giao vừa mang tính mục vụ, nhằm mục đích thắp lại ngọn lửa này: Địa Trung Hải vẫn có thể dạy cho thế giới rằng cùng tồn tại là con đường duy nhất dẫn đến một tương lai thực sự nhân văn.
Đức Thánh Cha sẽ mang đến sự khích lệ nào cho cộng đồng Công giáo của Công quốc, nơi đang sống trong một xã hội đa văn hóa và quốc tế trên thực tế?
Đức Thánh Cha đến Monaco để củng cố đức tin cho anh chị em mình, nhận thức rằng chứng nhân của một cộng đồng Công giáo vững mạnh, nhất quán trong lời chứng về đức tin và cuộc sống tận hiến cho việc phục vụ công ích, có thể là nguồn tự hào và, tại sao không, là nguồn cảm hứng cho những quốc gia Âu châu khác cùng chung nguồn gốc. Cụ thể, chuyến thăm của Đức Thánh Cha sẽ là nguồn khích lệ để đào sâu đời sống đức tin thông qua việc tìm kiếm chân lý và là lời mời gọi để đổi mới khát vọng về đời sống nội tâm. Hơn nữa, chiều kích phổ quát của Công giáo mang lại cho Giáo hội khả năng thực sự để mở lòng đón nhận sự đa dạng của một xã hội đa văn hóa và quốc tế thông qua gặp gỡ.
Công quốc Monaco có truyền thống lâu đời trong quan hệ với Tòa Thánh. Cá nhân ngài kỳ vọng điều gì từ chuyến thăm này?
Chuyến tông du này không chỉ là một hành động ngoại giao, mà còn là một khoảnh khắc lịch sử mang ý nghĩa sâu sắc đối với Giáo hội. Đức Thánh Cha Leo XIV, vị Giáo hoàng đầu tiên đến thăm Công quốc Monaco trong thời hiện đại, đến để viết nên một trang mới trong tình hữu nghị lâu đời giữa Tòa Thánh và Monaco. Khẩu hiệu được chọn, “Ta là Đường, là Sự Thật và là Sự Sống” (Ga 14:6), thể hiện trọng tâm của giáo huấn mà Đức Thánh Cha muốn trao tặng: tái khẳng định quyền tối cao của Đức Kitô trong một thời đại đầy thách thức và bất ổn. Mặc dù chuyến đi ngắn ngủi, sự hiện diện của Người kế vị Thánh Phêrô vào đêm trước Tuần Thánh mang một giá trị tiên tri. Monaco cho chúng ta thấy rằng đức tin Công giáo, ngay cả khi là quốc giáo, không bóp nghẹt mà soi sáng sự chung sống dân sự. Do đó, Công quốc chứng minh rằng một “chủ nghĩa thế tục lành mạnh” là khả thi, nơi sự hợp tác giữa Giáo hội và Nhà nước không chỉ là di sản của quá khứ mà còn là một sức mạnh sinh động có khả năng tương tác với thời đại mà không đánh mất căn tính Công giáo của mình. Hy vọng rằng hành trình này sẽ tạo động lực mới cho sứ mệnh của Giáo hội địa phương, củng cố cam kết chung trên những mặt trận cấp bách: bảo vệ tạo hóa, bảo vệ sự sống và thúc đẩy tình đoàn kết quốc tế mà không quên những người dễ bị tổn thương nhất. Đức Thánh Cha Leo XIV đến để nhắc nhở chúng ta rằng chỉ bằng bước đi theo chân lý, hòa bình đích thực và trường cửu mới có thể được kiến tạo.
Jos. Nguyễn Minh Sơn