Phúc Thật – Nẻo Về Nước Trời

Chúa nhật IV Thường Niên – Năm A
Phúc Thật – Nẻo Về Nước Trời

Trong nhãn quan phổ biến của thế gian, “có phúc” thường được đồng hóa với thành đạt, quyền lực, ảnh hưởng và sự hơn người. Vì thế, người ta dễ tin rằng hạnh phúc là sở hữu thật nhiều, được người đời kính nể, và không thua thiệt trong một cuộc cạnh tranh không ngừng. Từ đó, thước đo của thế gian thường đặt nền trên hiệu quả, sức mạnh và khả năng tự khẳng định bản thân, như thể hạnh phúc là kết quả của nỗ lực cá nhân và ưu thế xã hội.

Tuy  nhiên, Phụng vụ Lời Chúa hôm nay đặt trước chúng ta một thước đo hoàn toàn khác. Đức Giê-su công bố các Mối Phúc không như những lời khuyên đạo đức rời rạc, nhưng như bản tuyên ngôn về căn tính của công dân Nước Trời, tức là nẻo về Nước Trời dành cho những ai muốn thuộc trọn về Thiên Chúa.

Nẻo về Nước Trời ấy được mở ra từ những con người bé nhỏ và khiêm hạ. Bài đọc I (Xp 2,3; 3,12-13) vang lên trong bối cảnh dân Chúa đang bị thanh luyện qua thử thách, sụp đổ và mất mát. Ngôn sứ Xô-phô-ni-a không phác họa một viễn tượng cứu độ dựa trên sức mạnh của số đông hay quyền lực trần thế, nhưng đặt nền tảng trên “số dân còn sót lại” mang tinh thần khiêm nhu: “một dân nghèo hèn và bé nhỏ”, biết “tìm nương ẩn nơi Danh Đức Chúa”, và sống ngay thẳng “không làm điều tàn ác bất công, không ăn gian nói dối”. Như thế, sự nghèo hèn mà ngôn sứ nói tới không phải là tình trạng thiếu thốn vật chất tự thân, nhưng là căn tính thiêng liêng của một cộng đoàn biết cậy dựa hoàn toàn vào Thiên Chúa và để sự trung thành với Người định hướng đời sống luân lý. Chính trong sự tựa nương ấy, “phúc thật” được khai mở: phúc của những người tìm được điểm tựa vững bền nơi Thiên Chúa, chứ không nơi sức riêng hay khả năng tự thân của con người.

Cùng một lô-gích thần học ấy, thánh Phao-lô trong Bài đọc II (1 Cr 1,26-31) mời gọi cộng đoàn Cô-rin-tô nhìn lại chính ơn gọi của mình. Phần lớn họ không thuộc hàng “khôn ngoan”, không có “thế lực”, cũng chẳng “danh giá” theo các chuẩn mực xã hội đương thời; thế nhưng, chính họ lại được Thiên Chúa tuyển chọn. Việc chọn lựa này không mang tính ngẫu nhiên, nhưng phản ánh một nguyên tắc thần học: Thiên Chúa cố ý chọn những gì thế gian xem là yếu kém và hèn mọn để bẻ gãy mọi sự tự mãn của con người, “ngõ hầu không ai có thể tự hào trước mặt Người”. Từ đó, thánh Phao-lô rút ra một hệ luận quyết định: nền tảng của “phúc thật” không hệ tại ở khả năng tự khẳng định hay tự biện minh của con người, nhưng ở việc được ở trong Đức Ki-tô, Đấng đã trở nên cho chúng ta “sự khôn ngoan, sự công chính, sự thánh hóa và ơn cứu độ” (1 Cr 1,30). Vì thế, nếu có điều gì đáng để tự hào, thì chỉ có thể là “tự hào trong Chúa”, nghĩa là quy hướng toàn bộ đời sống về ân sủng và công trình cứu độ của Thiên Chúa.

Trên nền tảng Cựu Ước, với hình ảnh “số dân nghèo còn sót lại” biết khiêm nhu tìm nương ẩn nơi Danh Đức Chúa, và trong ánh sáng giáo huấn của thánh Phao-lô về việc Thiên Chúa chọn điều yếu kém để loại trừ tự phụ của con người, Tin Mừng theo thánh Mát-thêu (Mt 5,1-12a) đưa chúng ta tới đỉnh điểm của mạc khải về “phúc thật”. Tại đây, Đức Giê-su long trọng công bố Tám Mối Phúc như Hiến chương của Nước Trời, xác định căn tính và con đường sống của người môn đệ. Hội Thánh dạy cách chính xác rằng các Mối Phúc “diễn tả dung mạo Đức Giê-su Ki-tô”, “làm sáng tỏ những hành vi và thái độ căn bản” của đời sống Ki-tô hữu, đồng thời là “những lời hứa nghịch lý nâng đỡ niềm hy vọng giữa thử thách” (x. GLHTCG, số 1717). Vì thế, Tám Mối Phúc không chỉ mặc khải đâu là hạnh phúc đích thực, nhưng còn vạch ra lộ trình luân lý và thiêng liêng của người môn đệ, không đặt nền trên khả năng tự khẳng định của con người, mà trên ân sủng Thiên Chúa được ban trong Đức Ki-tô, “Đấng đã trở nên cho chúng ta sự khôn ngoan, sự công chính, sự thánh hóa và ơn cứu độ” (1 Cr 1,30).

Chính vì các Mối Phúc là “chân dung của Đức Ki-tô”, nên Hội Thánh không bao giờ coi chúng như một bảng tiêu chuẩn thuần luân lý để so đo đúng - sai, nhưng như con đường nên thánh trong Đức Ki-tô. Công đồng Vaticanô II đã khẳng định rằng mọi thành phần trong Hội Thánh, “dù thuộc bậc sống hay hoàn cảnh nào, đều được kêu gọi nên thánh”, và chính Đức Giê-su “rao giảng sự thánh thiện của đời sống cho mỗi và mọi môn đệ” (LG 40). Như vậy, “phúc thật” không dành riêng cho một nhóm ưu tuyển nào, nhưng là ơn gọi phổ quát của toàn thể Dân Thiên Chúa, được sống cụ thể trong mọi hoàn cảnh đời thường.

Đức Thánh Cha Phanxicô đã diễn tả cách cô đọng ý nghĩa ấy khi khẳng định rằng Đức Giê-su “giải thích thật đơn sơ điều có nghĩa là nên thánh” khi ban cho chúng ta các Mối Phúc; đồng thời, ngài nói rõ: “Các Mối Phúc giống như ‘thẻ căn cước’ của người Ki-tô hữu” (GE 63). Như thế, “phúc thật” chính là nẻo về Nước Trời, bởi đó là nẻo về với chính Đức Ki-tô, Đấng là Hạnh Phúc thật của con người.

Nếu các Mối Phúc là nẻo về Nước Trời, thì nẻo ấy không thể chỉ dừng lại nơi lời nói hay cảm xúc đạo đức, nhưng phải trở thành cấu trúc nội tại của đời sống hằng ngày. Khi đi vào đời sống gia đình, các Mối Phúc đưa ta trở về với sự thật căn bản rằng muốn xây dựng một mái ấm bền vững, trước hết cần một trái tim biết “nghèo” trước Thiên Chúa, nghĩa là biết hạ cái tôi, đặt tương quan lên trên thắng - thua, và để lòng thương xót thắng vượt cơn nóng giận. Trong đời sống cộng đoàn và giáo xứ, các Mối Phúc đòi hỏi sự hoán cải khỏi tinh thần ganh đua và phô trương, để người tín hữu âm thầm kiến tạo hiệp nhất bằng sự thật và lòng bác ái. Chính nơi đó, sự thánh thiện mà Công đồng mời gọi được “biểu lộ” qua những hoa trái cụ thể của ân sủng trong đời sống thường ngày.

Khi bước ra xã hội, các Mối Phúc trở thành một chọn lựa can đảm. Khát khao công chính không cho phép người môn đệ an tâm sống theo lối “ai cũng làm thế”; xây dựng hòa bình đòi ta từ chối việc khoét sâu và gia tăng xung đột; sống trong sạch buộc ta thanh luyện ý hướng và không dùng người khác như phương tiện. Có lúc, chọn sống theo các Mối Phúc đồng nghĩa với việc chấp nhận bị hiểu lầm, bị thiệt thòi, thậm chí bị bách hại. Tuy nhiên, chính trong hoàn cảnh ấy, lời chúc “phúc” của Đức Giê-su tỏ lộ trọn vẹn ý nghĩa của nó: phúc không hệ tại ở đau khổ tự thân, nhưng ở chỗ người môn đệ, giữa thử thách, vẫn gắn đời mình vào Thiên Chúa và vào sự thật, nhờ đó được Nước Trời làm gia nghiệp.

Sau cùng, nếu phải đúc kết toàn bộ sứ điệp “Phúc thật - Nẻo về Nước Trời” trong một điểm then chốt, thì đó là đặt Thiên Chúa làm hạnh phúc tối hậu và để Đức Ki-tô định hình mọi chọn lựa mỗi ngày. Các Mối Phúc vừa là lời hứa vừa là con đường; vừa là chân dung của Đức Ki-tô vừa là căn tính của người môn đệ. Xin Chúa cho mỗi người chúng ta, khi kết thúc Thánh lễ này, không chỉ mang về một cảm xúc đạo đức, nhưng mang theo một quyết định rất cụ thể: chọn một mối phúc để tập sống ngay hôm nay, trong lời nói, trong cách cư xử và trong công việc hằng ngày, để từng bước Nước Trời trở nên hữu hình giữa lòng thế giới. Amen.

Lm. Anthony Trung Thành