Thánh Albert Cả: Giáo hội và khoa học hòa hợp
Thánh Albert Cả: Giáo hội và khoa học hòa hợp
Thánh Albert Cả được những người đương thời coi là “kỳ quan và phép lạ của thời đại”. Ngài là tu sỹ Dòng Đa Minh siêng năng, với những thành tựu và cống hiến cho Giáo hội khó có thể diễn tả hết.
Sinh khoảng năm 1206 và gia nhập Dòng Đa Minh năm 1223, Albert nhanh chóng trở thành bậc thầy của hầu hết mọi môn học. Bất chấp những tiêu chuẩn của thời đại mình, ngài đã trở thành người tiên phong trong khoa học tự nhiên - cả thực nghiệm lẫn triết học. Giáo huấn của ngài về tự nhiên và thần học mang tính cách mạng, và ngài đã thu hút sự chú ý của một tu sỹ Dòng Đa Minh trẻ tuổi và ít nói - Thánh Thomas Aquinas.
Mặc dù vượt trội hơn tất cả những người cùng thời về trí tuệ và sự sắc sảo, nhưng chính học trò của ngài mới là người tỏa sáng hơn ngài. Nếu Albert là người mở đường, thì chính Aquinas mới là người đạt đến và nắm giữ đỉnh cao. Sau đó, thật bi thảm, khi cuộc đời ngắn ngủi của Thánh Aquinas kết thúc, chính Albert đã bênh vực và tôn vinh ngài như ngọn hải đăng cho toàn thể Giáo hội. Thánh Albert Cả là một nhà giáo dục, một giám mục, và là người tiên phong cho một số ân huệ thần học vĩ đại nhất mà Giáo hội đã nhận được.
Sau khi gia nhập dòng Đa Minh, Albert đến Paris vào năm 1245 và nhận bằng tiến sỹ. Sau đó, ngài bắt đầu giảng dạy ở Paris và sau đó là ở Cologne, Đức. Chính trong thời gian ở Cologne, ngài đã để ý đến một chàng trai trẻ tên là Thomas. Chàng sinh viên trầm lặng này được các bạn đồng môn đặt biệt danh là “Con Bò Đần” vì vóc dáng to lớn và quan niệm sai lầm rằng sự im lặng của chàng là do trí óc chậm hiểu. Theo thời gian, Albert nhận ra sự nhạy bén tuyệt vời của chàng trai trẻ, và Albert đã nhận chàng làm môn đệ.
Thiên Chúa và thiên nhiên
Điều thu hút Thánh Aquinas — và cả những lời khen ngợi lẫn lên án của người khác — đến với Albert chính là sự nghiên cứu uyên thâm của ngài về thiên nhiên và Thiên Chúa. Mặc dù đã hơn một thiên niên kỷ trôi qua kể từ khi Chúa Kitô giáng sinh, Giáo hội vẫn đang vật lộn để định nghĩa thiên nhiên và vai trò của nó trong công cuộc sáng tạo. Về bản chất, những trường phái thần học khác nhau bất đồng về cách truyền đạt một bản chất được cho là tự chủ - với những quy luật và chuyển động riêng - và một Thiên Chúa toàn năng.
Nếu tuyết rơi, liệu Thiên Chúa có tạo ra tuyết hay có những nguyên nhân tự nhiên tự chuyển động cho tuyết? Mặc dù chỉ là một ví dụ đơn giản, nhưng mối quan hệ giữa Thiên Chúa và thiên nhiên là điểm quyết định giữa thần học và khoa học, hay thậm chí là đức tin và lý trí. Thông thường, một số nhóm lo ngại rằng việc thừa nhận thiên nhiên có những nguyên nhân độc lập sẽ làm giảm đi vinh quang của Thiên Chúa hoặc làm sống lại những lý tưởng ngoại giáo.
Trung tâm của nhiều cuộc tranh cãi liên quan là triết gia ngoại giáo Aristotle. Những tác phẩm của Aristotle ban đầu được truyền đến Công giáo thông qua những học giả Do Thái và Hồi giáo, điều này đã mang đến nhiều bình luận sai lầm. Những sai lầm - từ việc hiểu lầm Aristotle đến việc nghĩ rằng Aristotle là bất khả ngộ - đã tô vẽ nên tư tưởng Công giáo chống lại triết gia Hy Lạp này trên nhiều phương diện.
Tinh thần không mệt mỏi của Albert đã nỗ lực chứng minh rằng lý thuyết về thiên nhiên của Aristotle có thể mang lại một sự đóng góp to lớn cho Giáo hội và thần học của Giáo hội. Mặc dù ngài đã viết hẳn một chương có tựa đề “Những sai lầm của Aristotle”, Albert đã chỉ ra rằng những nguyên tắc được nêu trong triết học tự nhiên của Aristotle có thể được đặt một cách hài hòa trong vũ trụ được mô tả trong Kinh Thánh.
Giáo Hội và khoa học
Món quà chủ yếu đầu tiên mà Công giáo được thừa hưởng từ kho tàng theo đuổi của Thánh Albert là ý tưởng rằng Giáo Hội và khoa học không hề đối đầu với nhau. Mặc dù thiên nhiên vận hành theo những quy luật riêng của nó, nhưng Tác Giả của những quy luật đó cũng chính là Tác Giả của Kinh Thánh - lập trường này là một sự khẳng định tuyệt vời về niềm tin vào sự hài hòa giữa đức tin và lý trí.
Nền tảng triết học của Giáo hội khi thảo luận về những vấn đề như tiến hóa, tuổi của trái đất, tâm lý học, nguồn gốc của vũ trụ, v.v…, đều bắt nguồn từ sự uyên bác ban đầu của Thánh Albert Cả. Quan niệm cho rằng thiên nhiên có những nguyên nhân riêng, và những nguyên nhân đó có thể được nghiên cứu thông qua những thí nghiệm, đã mang tính cách mạng đến mức nhiều người không thể phân biệt được giữa những thí nghiệm khoa học và phép thuật; do đó, Thánh Albert đã từng bị cáo buộc là một nhà ảo thuật.
Triết học kinh viện
Thành tựu thứ hai của Thánh Albert là Triết học kinh viện và học trò của ngài là Thánh Thomas Aquinas. Cách tiếp cận Kinh viện độc đáo ở chỗ nó tập trung vào niềm tin chân chính vào sự hòa hợp giữa đức tin và lý trí, và vào một vũ trụ được sắp xếp trật tự với một Đấng Sáng tạo Siêu phàm. Chính sự quy tụ toàn diện này của tất cả các khoa học dưới một khoa học siêu phàm đã mang lại cho Thánh Albertô danh hiệu “tiến sỹ phổ quát”.
Thật khó để phóng đại tầm quan trọng mà Kinh viện vẫn giữ vững trong Giáo hội Mẹ Thánh. Đức Giáo hoàng Leo XIII tuyên bố rằng “món quà đặc biệt và duy nhất của các thần học gia kinh viện là kết nối kiến thức nhân loại và kiến thức thần thánh trong những mối liên kết chặt chẽ nhất.”
Đức Giáo hoàng Sixtus V khẳng định rằng triết học kinh viện “có sự gắn kết chặt chẽ giữa những sự kiện và nguyên nhân, được kết nối với nhau; một trật tự và sự sắp xếp, giống như những người lính xếp hàng trong trận chiến… nhờ những điều này, ánh sáng được phân tách khỏi bóng tối, và chân lý được tách khỏi sự dối trá. Những lời dối trá của những kẻ dị giáo, được bao bọc bởi vô số mưu mô và ngụy biện, bị lột bỏ lớp vỏ bọc, bị lột trần và phơi bày ra ánh sáng.”
Và trong khi chúng ta cần tưởng nhớ Thánh Albert theo đúng nghĩa của ngài, chúng ta cũng phải thừa nhận sự vĩ đại của người học trò của ngài — Thánh Thomas Aquinas.
Sau cái chết đột ngột của Thánh Thomas trên đường đến Công đồng Lyons, Thánh Albert tuyên bố rằng “ánh sáng của Giáo hội” đã tắt. Sau đó, Giáo hội đã ban cho Thánh Thomas danh hiệu “tiến sỹ phổ quát”.
Giáo hội chỉ tiếp tục coi trọng vị học giả và triết học kinh viện của ngài: “Vinh quang lớn lao và đặc biệt” là việc bộ “Summa Theologiae” của ngài được đặt lên bàn thờ như một nguồn cảm hứng tại Công đồng Trent. Sau đó, ngài được Đức Giáo hoàng Leo XIII tuyên bố là bổn mạng của tất cả các trường học và đại học Công giáo.
Đằng sau tất cả những lời tán dương dành cho Thánh Thomas, cuốn “Summa” của ngài và tất cả những gì nó đại diện chính là thiên tài và sự kiên trì của Thánh Albert.
Nguyễn Minh Sơn