Từ Vực Thẳm Cái Chết Đến Ánh Sáng Phục Sinh
- T7, 21/03/2026 - 06:14
- Phạm Văn Trung
Từ Vực Thẳm Cái Chết Đến Ánh Sáng Phục Sinh
Trong hành trình Phụng vụ, đặc biệt là những ngày tiến gần đến mầu nhiệm Vượt Qua, Giáo hội đặt chúng ta đối diện với thực tại trần trụi nhất của thân phận con người: cái chết. Nhưng đồng thời, qua các bài đọc từ Kinh Thánh hôm nay, chúng ta được dẫn đưa vào một mặc khải chấn động: Thiên Chúa của chúng ta không phải là Thiên Chúa của kẻ chết, mà là Thiên Chúa của kẻ sống.
1. Tiếng kêu từ nỗi đau và mầu nhiệm của sự trì hoãn
Mở đầu đoạn Tin Mừng, chúng ta bắt gặp một lời cầu khẩn vừa tha thiết, vừa đầy tin tưởng: “Thưa Thầy, người Thầy thương mến đang bị đau nặng” (Ga 11: 3). Hai chị em Mácta và Maria không đưa ra một lời yêu cầu cụ thể nào; họ chỉ trình bày nỗi đau trước nhan Chúa. Thánh Augustinô giải thích: “Họ không nói: xin hãy đến chữa lành; họ không dám nói điều đó, mà chỉ nói: Kìa, người mà Ngài yêu thương đang bị bệnh. Như thể muốn nói: Chỉ cần Ngài biết điều đó là đủ, Ngài không phải là người yêu thương rồi bỏ rơi người mình yêu thương.” [1] Đây là đỉnh cao của lời cầu nguyện: tin tưởng đặt nỗi khổ đau vào lòng thương xót của Đấng mình yêu mến. Có điều, phản ứng của Chúa Giêsu thật khó hiểu: “Ngài còn lưu lại thêm hai ngày tại nơi đang ở” (Ga 11: 6). Tại sao Ngài lại trì hoãn khi người bạn thân đang hấp hối? Chính Chúa Giêsu cho thấy lý do: “Chúa Giêsu bảo: Bệnh này không đến nỗi chết đâu, nhưng là dịp để bày tỏ vinh quang của Thiên Chúa: qua cơn bệnh này, Con Thiên Chúa được tôn vinh” (Ga 11: 4).
Đức Giáo Hoàng Phanxicô giải thích thêm rằng: “Chúa Giêsu có thể làm cho người bạn Ladarô tránh được cái chết, nhưng Ngài muốn chia sẻ nỗi đau của chúng ta trước sự mất mát những người thân yêu, và trên hết, Ngài muốn chứng tỏ quyền năng của Thiên Chúa trên sự chết” (Kinh Truyền tin, ngày 29 tháng 3 năm 2020). Sự trì hoãn của Chúa không phải là sự thờ ơ, mà là để chuẩn bị cho một vinh quang lớn hơn. Chúa dường như chậm trễ, nhưng Ngài không bao giờ lỡ hẹn. Ngài trì hoãn việc cứu chữa hồi sinh, bởi vì Ngài muốn chúng ta tin vào quyền năng chiến thắng cái chết của Ngài hơn là chỉ tin vào khả năng chữa bệnh.
Sự trì hoãn này nhắc nhở chúng ta rằng, trong cuộc sống, có những lúc Thiên Chúa dường như im lặng trước nỗi đau của chúng ta. Nhưng chính trong sự im lặng đó, Ngài đang dọn đường cho một phép lạ lớn lao hơn: không chỉ là giải thoát chúng ta khỏi đau khổ, mà là đưa chúng ta vượt qua cái chết để đến với sự sống đời đời, cùng “Con Thiên Chúa được tôn vinh” (Ga 11: 4).
Nỗi tuyệt vọng của chị em Mácta cũng chính là nỗi tuyệt vọng của dân Israel trong cảnh lưu đày, được ngôn sứ Êdêkien mô tả qua hình ảnh những bộ xương khô. Khi mọi hy vọng dường như đã lụi tàn, lời Thiên Chúa vang lên như một luồng sấm sét: “Hỡi dân Ta, này chính Ta mở huyệt cho các ngươi, Ta sẽ đưa các ngươi lên khỏi huyệt và đem các ngươi về đất Israel” (Ed 37: 12).
Đây không chỉ là lời hứa về việc hồi hương theo nghĩa địa lý, mà là một mặc khải về quyền năng sáng tạo lại của Thiên Chúa. Ngài không chỉ an ủi người đang sống, Ngài còn có quyền năng trên cả nấm mồ. Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô diễn giải: “Cái chết giống như một bức tường, ngăn cản chúng ta nhìn thấy những gì sau nó; nhưng cõi lòng chúng ta vẫn vươn ra ngoài bức tường này và mặc dù chúng ta không thể hiểu được những gì nó che giấu, chúng ta vẫn suy nghĩ về nó và tưởng tượng về nó, thể hiện bằng những biểu tượng khát vọng về sự vĩnh cửu của chúng ta. Khát vọng của con người được chôn cất cùng với tổ tiên mình chính là nỗi khát khao về một “quê hương” chào đón chúng ta sau khi kết thúc cuộc sống trần thế” (Kinh Truyền tin, 10 tháng 4 năm 2011). Lời của Êdêkien loan báo một cuộc tạo dựng mới. Khi Thiên Chúa nói Ngài sẽ đặt Thần Khí vào con người, Ngài đang hứa hẹn một sự biến đổi tận căn, nơi cái chết không còn là dấu chấm hết, mà là ngưỡng cửa của sự phục sinh thần linh. Đức Bênêđíctô tiếp tục: “Chúa Giêsu nói với Mácta: “Ta là sự sống lại và sự sống; ai tin Ta, dù chết, cũng sẽ sống” (Ga 11: 25-26). Đây chính là sự mới mẻ đích thực, tràn đầy và vượt qua mọi ranh giới! Chúa Kitô phá đổ bức tường của sự chết và trong Ngài ngự trọn vẹn sự đầy đủ của Thiên Chúa, là sự sống, sự sống đời đời. Vì vậy, sự chết không có quyền lực trên Ngài và sự phục sinh của Ladarô là dấu hiệu cho thấy quyền năng trọn vẹn của Ngài trên sự chết thể xác, mà trước mặt Thiên Chúa, giống như giấc ngủ (Ga 11:11)” (đã dẫn trên).
Chính sự liên kết này giữa Êdêkien và Tin Mừng Gioan cho thấy Chúa Giêsu chính là Đấng thực hiện lời hứa của Thiên Chúa. Ngài đến không phải để nói về sự sống lại như một lý thuyết xa vời, nhưng để hiện thực hóa quyền năng đó ngay tại cửa mồ Bêtania.
2. “Chính Thầy là sự sống lại và là sự sống”
Cuộc đối thoại giữa Chúa Giêsu và Mácta là một trong những đoạn văn thần học quan trọng nhất của Kitô giáo. Khi Mácta nói về sự sống lại trong “ngày sau hết” như truyền thống vẫn tin, Chúa Giêsu đã kéo tương lai đó vào hiện tại: “Chính Thầy là sự sống lại và là sự sống. Ai tin vào Thầy, thì dù đã chết, cũng sẽ được sống. Ai sống và tin vào Thầy, sẽ không bao giờ phải chết” (Ga 11: 25-26). Câu nói này thay đổi hoàn toàn quan niệm của nhân loại về sự sống và cái chết. Với Chúa Giêsu, cái chết thể lý chỉ là một giấc ngủ: “Ladarô, bạn của chúng ta, đang yên giấc; tuy vậy, Thầy đi đánh thức anh ấy đây” (Ga 11: 11). Sự sống thực sự không nằm ở hơi thở sinh học, mà nằm ở sự hiệp thông với Ngài.
Lời chất vấn của Chúa dành cho Mácta: “Chị có tin thế không?” (Ga 11: 26) cũng là lời chất vấn dành cho mỗi chúng ta hôm nay. Tin vào Chúa không phải là tin vào một phép lạ nhất thời, mà là tin rằng cuộc đời mình nằm trong tay Đấng chiến thắng tử thần.
Có một chi tiết cực kỳ cảm động và đầy ý nghĩa nhân văn trong bản văn: “Chúa Giêsu liền khóc” (Ga 11: 35). Đây là một câu ngắn trong Kinh Thánh, nhưng lại chứa đựng mầu nhiệm sâu thẳm nhất về tình yêu Thiên Chúa. Tại sao Ngài khóc khi biết mình sắp cho Ladarô sống lại? Ngài khóc vì tình bạn: Ngài thực sự yêu mến gia đình này. Ngài chia sẻ trọn vẹn nỗi đau của con người. Ngài khóc vì hậu quả của tội lỗi: Cái chết vốn không nằm trong kế hoạch ban đầu của Thiên Chúa. Nhìn thấy sự tàn phá của cái chết đối với phẩm giá con người, Thiên Chúa đã thổn thức.
Đức Giáo hoàng Phanxicô nhấn mạnh: “Thiên Chúa của chúng ta là một Thiên Chúa gần gũi. Ngài không đứng trên cao nhìn xuống để ban ơn, nhưng Ngài bước xuống, đi vào nghĩa trang của cuộc đời chúng ta, và khóc cùng chúng ta trước những nấm mồ của hy vọng bị tan vỡ” (Bài giảng tại Nhà trọ Thánh Marta, tháng 3, 2017).
3. “Ladarô, hãy ra khỏi mồ!”
Đỉnh điểm của trình thuật là lệnh truyền đầy quyền năng tại cửa mộ. Trước đó, Chúa Giêsu yêu cầu: “Đem phiến đá này đi” (Ga 11: 39). Mácta ngăn cản vì xác đã nặng mùi. Đây là biểu tượng của sự tuyệt vọng hoàn toàn, của sự thối rữa không thể cứu vãn. Nhưng Chúa Giêsu khẳng định: “Nếu chị tin, chị sẽ được thấy vinh quang của Thiên Chúa” (Ga 11: 40).
Lời kêu gọi “Anh Ladarô, hãy ra khỏi mồ!” (Ga 11: 43) không chỉ dành cho một người đã chết 4 ngày, mà còn là tiếng gọi vang dội qua mọi thời đại dành cho những tâm hồn đang chết trong tội lỗi, trong bất an, trong ganh ghét, hận thù, tuyệt vọng.
Thánh Grêgôriô Cả đã đưa ra một diễn giải thiêng liêng tuyệt vời về sự kiện này: “Cái chết của Ladarô là một loại chết đau đớn, và được coi như một thói quen gian ác. Bởi vì sa vào tội lỗi là một chuyện, hình thành thói quen phạm tội lại là chuyện khác. Người nào sa vào tội lỗi , và ngay lập tức chịu sửa phạt, sẽ nhanh chóng được phục hồi sự sống; vì người đó chưa bị vướng mắc vào thói quen, người đó chưa được chôn cất trong mộ. Nhưng kẻ nào đã quen với tội lỗi thì bị chôn vùi, và người ta thường nói đúng về hắn rằng hắn hôi thối; vì tính cách của hắn, giống như một mùi hôi kinh khủng, bắt đầu mang tiếng xấu nhất. Tất cả những kẻ quen với tội ác, sa đọa về đạo đức đều như vậy…Chúa Giêsu có thể làm cho một người đã chết bốn ngày và đang phân hủy sống lại… đó là quyền năng của Chúa chứ không phải sức mạnh của người chết.” [2] Ladarô nằm trong mồ bốn ngày tượng trưng cho những người lún sâu trong thói quen tội lỗi đến mức linh hồn họ bắt đầu nặng mùi trước nhan Thiên Chúa. Tuy nhiên, tiếng gọi của Chúa Kitô có sức mạnh phá tan xiềng xích của thói quen đó. Ra khỏi mồ nghĩa là thú nhận tội lỗi và bước ra ánh sáng của lòng thương xót.
Sau khi Ladarô ra khỏi mồ, Chúa Giêsu nói: “Cởi khăn và vải cho anh ấy, rồi để anh ấy đi” (Ga 11: 44). Đây là vai trò của Giáo hội: giúp những người đã được Chúa cứu sống được giải thoát hoàn toàn khỏi những tàn tích của quá khứ, của tội lỗi và của nỗi sợ hãi.
Thánh Phaolô, trong bài đọc thứ hai, cung cấp cho chúng ta cái nhìn thần học về cách thức sự sống lại này hoạt động trong chúng ta ngay lúc này, qua Thần Khí: “Nếu Thần Khí ngự trong anh em, Thần Khí của Đấng đã làm cho Chúa Giêsu sống lại từ cõi chết, thì Đấng đã làm cho Chúa Giêsu sống lại từ cõi chết, cũng sẽ dùng Thần Khí của Ngài đang ngự trong anh em, mà làm cho thân xác của anh em được sự sống mới” (Rm 8: 11).
Sự phục sinh của Ladarô chỉ là một sự hồi sinh vì anh ấy sẽ lại phải chết. Nhưng sự phục sinh mà Thánh Phaolô nói tới là sự tham dự vào Sự Sống của Đấng Phục Sinh, một sự sống không bao giờ tàn lụi. Thánh Augustinô khẳng định: “Vinh quang của Thiên Chúa nằm ở chỗ những ai dù đã bốc mùi hôi thối và chết bốn ngày nhưng nay được sống lại” (đã dẫn).
4. Bài học cho chúng ta hôm nay: Hãy lăn tảng đá đi!
Suy niệm về cái chết và sự phục sinh của Ladarô, chúng ta được mời gọi nhìn vào những ngôi mộ trong cuộc đời mình. Đó có thể là một mối quan hệ đã chết từ lâu. Đó có thể là một đức tin đã nguội lạnh, có thể do nỗi thất vọng vì những thất bại chồng chất trong đời, nhưng nặng mùi cái chết tâm linh.
Chúa Giêsu vẫn đứng đó, thổn thức vì nỗi đau của chúng ta, nhưng Ngài cũng yêu cầu chúng ta một điều: “Đem phiến đá này đi” (Ga 11: 39). Thiên Chúa không làm thay chúng ta những gì chúng ta có thể làm. Lăn tảng đá của sự cứng lòng, của sự kiêu ngạo, của nỗi sợ hãi là phần việc của chúng ta. Khi chúng ta dám mở lòng mình ra, tiếng gọi phục sinh của Ngài mới có thể thấu chạm đến cõi lòng chúng ta.
Hành trình từ Bêtania đến đồi Canvê và cuối cùng là ngôi mộ trống vào sáng Chúa Nhật Phục Sinh là một lộ trình duy nhất. Ladarô là dấu chỉ dọn đường cho chính sự Phục sinh của Chúa Giêsu. Hôm nay, giữa một thế giới đầy dẫy những văn hóa cái chết, chúng ta được mời gọi trở thành những Ladarô mới: những người đã nghe tiếng Chúa, đã ra khỏi mồ, đã được cởi bỏ những băng vải của sợ hãi để bước đi trong tự do của con cái Thiên Chúa.
Đức Giám Mục Bossuet (1627–1704), thời vua Louis XIV, nói: “Điều quan trọng là chúng ta phải suy ngẫm những lời nói và việc làm này để được củng cố chống lại nỗi sợ hãi cái chết, nỗi sợ hãi quá lớn lao trong chúng ta đến nỗi có thể khiến người ta quẫn trí. Chúng ta phải tự chuẩn bị cho mình chống lại nỗi sợ hãi này, bằng cách suy ngẫm những lời hứa trong Tin Mừng và gắn bó với đức tin sống động của mình vào chân lý rằng Chúa Giêsu đã chiến thắng cái chết. Ngài đã làm điều đó trong trường hợp một cô gái trẻ vẫn còn nằm trên giường, con trai của một góa phụ được khiêng trên cáng, và trong trường hợp của Ladarô. Ba người được Ngài hồi sinh này vẫn là người phàm. Điều còn lại Ngài làm là chiến thắng chính sự chết. Chính nơi bản thân mà Ngài giành được chiến thắng hoàn hảo. Sau khi bị giết chết, Ngài sống lại, không bao giờ chết nữa, và không hề trải qua sự hư nát, như Thánh vịnh đã hát: “Chúa sẽ không để Đấng thánh của Chúa thấy sự hư nát” (Tv 15:10). Điều được thực hiện với Đầu sẽ được hoàn thành nơi các chi thể. Sự bất tử đã được Chúa Giêsu Kitô bảo đảm cho chúng ta.” [3]
Lạy Chúa Giêsu, Đấng là Sự Sống lại và là Sự Sống. Xin hãy đến bên ngôi mộ của lòng dạ con, nơi con đang bị chôn trong những những ham muốn, những thói hư tật xấu và tội lỗi. Xin hãy gọi tên con như Chúa đã gọi Ladarô, để con được hồi sinh trong Thần Khí, được sống một đời sống mới công chính và tràn đầy hy vọng. Amen.
Phêrô Phạm Văn Trung
[2] https://www.newadvent.org/fathers/1701049.htm
[3] https://catholicexchange.com/the-raising-of-lazarus-assures-us-of-eternity/